Δομή των κρυστάλλων: διδυμία

[Από την περιοδική εγκυκλοπαίδεια «Οι θησαυροί της γης» – εκδόσεις DeAgostini]

Τεύχος 24 – Σελίδες 53-54

 

Η διδυμία είναι κοινό φαινόμενο στον κόσμο των ορυκτών. Δίδυμος κρύσταλλος είναι ένας κρύσταλλος που μοιάζει με δύο ή περισσότερους ακέραιους κρυστάλλους. Μερικοί δίδυμοι σχηματισμοί είναι πολύ απλοί, ενώ άλλοι φαίνεται να εισχωρούν ο ένας στον άλλον και πολλές φορές είναι δύσκολο να διακρίνουμε τα όρια των δύο κρυστάλλων.

 

Το γενικό σχήμα ενός ορυκτού ή πετραδιού είναι γνωστό με επιστημονικούς όρους ως όψη και μια από τις πιο κοινές μορφές είναι η διδυμία.

Ένας δίδυμος κρύσταλλος φαίνεται να αποτελείται από διάφορα τμήματα, που το καθένα είναι  ένας απλός κρύσταλλος. Τα τμήματα αυτά μπορεί να είναι παρόμοια μεταξύ τους ή να είναι ταυτόσημα. Μπορεί επίσης να φαίνεται το ένα ως κατοπτρικό είδωλο του άλλου.

Υπάρχουν δύο κύριες μορφές διδυμίας. Στη μία μορφή, οι κρύσταλλοι φαίνονται σαν να είναι ενωμένοι στα άκρα τους : αυτοί είναι γνωστοί ως δίδυμοι επαφής.

Άλλοι δίδυμοι κρύσταλλοι μπορεί να φαίνονται ότι εισχωρεί ο ένας μέσα στον άλλον : αυτοί λέγονται δίδυμοι κρύσταλλοι με διείσδυση.

Αν και είναι πολύ εύκολο να περιγράψουμε τις πιο πολλές μορφές διδυμίας, η όψη πολλών κρυσταλλικών ομάδων μπορεί να είναι πάρα πολύ περίπλοκη. Π.χ. δίδυμοι κρύσταλλοι βρίσκονται συχνά ενωμένοι σε επαναλαμβανόμενα σχέδια έτσι που δεν μπορούμε να πούμε που αρχίζει ο ένας κρύσταλλος και που τελειώνει ο άλλος. Αυτός ο πολύπλοκος σχηματισμός χαρακτηρίζεται ως πολυδυμία.

 

Λεπτά κρυσταλλικά στρώματα

Ανάμεσα στις πιθανές μορφές διδυμίας, μπορεί να υπάρχουν σχήματα ουράς χελιδονιού ή πεταλούδας και κρυσταλλικές έδρες που προβάλλουν από άλλους κρυστάλλους και κατόπιν επανεισέρχονται σε αυτούς. Αν οι ακέραιοι κρύσταλλοι είναι πολύ λεπτοί, μπορεί να ενώνονται σε στρώματα που λέγονται φύλλα. Οι κρύσταλλοι αυτού του σχήματος λέμε ότι έχουν «φυλλώδη όψη».

Η διδυμία είναι μια από τις πιο πολύπλοκες κρυσταλλικές μορφές κι η ακριβής μορφή των κάθε είδους δειγμάτων μπορεί δύσκολα να περιγραφεί. Το παρήγορο είναι ότι η διδυμία αναγνωρίζεται πάντοτε εύκολα.

Πολλά ορυκτά και πετράδια εμφανίζονται με τη μορφή δίδυμων κρυστάλλων. Ανάμεσα στα πιο γνωστά και συχνότερα απαντώμενα δείγματα είναι τα ακόλουθα.

 

Αυτοφυή στοιχεία

Ο χρυσός δεν σχηματίζει συχνά κρυστάλλους. Όταν συμβαίνει αυτό, οι κρύσταλλοι του είναι συνήθως κυβόσχημοι, αλλά όταν είναι οκτάεδροι, η διδυμία είναι συνήθης.

Σπάνιοι επίσης είναι οι κρύσταλλοι του αντιμονίου και του βισμουθίου. Και τα δύο αυτά ορυκτά παίρνουν συνήθως τη μορφή μεγάλων βόλων (μαζών). Οι λίγοι κρύσταλλοι που σχηματίζονται συνενώνονται σε ένα σχηματισμό γνωστό ως «πολυσυνθετική διδυμία».

Ακόμα και τα διαμάντια είναι μερικές φορές δίδυμα, αν κι όχι συχνά. Το αποτέλεσμα φαίνεται στα οκτάεδρα δείγματα του πετραδιού.

 

Ο βορνίτης

Ο βορνίτης είναι επίσης γνωστός ως ερουβεσκίτης ή μετάλλευμα παγωνιού λόγω των χρωμάτων του (λαμπερό, ιριδίζον μπλε, πορφυρό και κόκκινο). Είναι σουλφίδιο του χαλκού και του σιδήρου, που σχηματίζουν κρυστάλλους οι οποίοι ανήκουν στο κυβικό σύστημα συμμετρίας. Το βασικό σχήμα τους μοιάζει με ζάρι και κάθε κρύσταλλος έχει τρία ζεύγη εδρών με το ίδιο μήκος, πλάτος και ύψος.

Μολονότι η εξωτερική μορφή (περιβολή) μερικών ορυκτών και πετραδιών διαψεύδει την εσωτερική συμμετρία τους, πολλοί κρύσταλλοι βορνίτη εμφανίζονται κι εξωτερικά κυβικοί. Εκτός αυτού, μπορεί να είναι δωδεκάεδροι κρύσταλλοι που είναι συχνά και δίδυμοι.

 

Σιδηροπυρίτης

Ο σιδηροπυρίτης αποτελείται από σίδηρο και θείο. Όλοι οι κρύσταλλοι του είναι βασικά κυβικοί, αλλά μπορεί να πάρουν πολλές εξωτερικές μορφές. Η διδυμία είναι κοινή και, όταν υπάρχει, οι κρύσταλλοι εισχωρούν μερικές φορές ο ένας μέσα στον άλλον και δημιουργούν το φαινόμενο του «σιδηρού σταυρού».

 

Ανάμεσα στα πιο γνωστά ορυκτά που εμφανίζονται σε δίδυμους σχηματισμούς είναι :

Αιματίτης

Αμβλυγωνίτης

Αραγωνίτης

Αρσενοπυρίτης

Ασβεστίτης

Ατακαμίτης

Βολφραμίτης

Βολλαστονίτης

Βουρνονίτης

Γαληνίτης

Γιβσίτης

Γουιδερίτης

Γύψος

Ζιρκόνιο

Ιλμενίτης

Κερουσσίτης

Κινναβαρίτης

Κορδιερίτης

Κορούνδιο

Κρυόλιθος

Μαγγανίτης

Μαγνητίτης

Μαλαχίτης

Μαρκασίτης

Μοναζίτης

Πολυαλίτης

Προυστίτης

Πυραργυρίτης

Ρουτίλιο

Σπινέλιος

Σταυρόλιθος

Στροντιανίτης

Σφήνα ή τιτανίτης

Σφαλερίτης

Σχεελίτης

Φθορίτης

Χαλκοπυρίτης

Χαλκοσίνης

Xρυσοβήρυλλος

 

μοιράστε

Close Menu