Shakila – Ιωάννα Μπράτη

Οι θησαυροι της Γης – Τα υπεροχα χρωματα των ορυκτων

Οι θησαυροι της Γης – Τα υπεροχα χρωματα των ορυκτων

Τεύχος 7 της περιοδικής εγκυκλοπαιδειας «οι θησαυροί της γης»

Τα χρώματα των ορυκτών είναι συνήθως εντυπωσιακά κι ελκυστικά, αλλά έχουν ενδιαφέρον και από επιστημονική άποψη επειδή βοηθούν στην αναγνώριση. Πολύ ζωηρά ή ασυνήθιστα χρώματα μπορεί ν’ αυξήσουν πάρα πολύ την εμπορική αξία ενός ορυκτού. Μερικές χρωστικές ύλες υπάρχουν μόνο σε ορισμένα ορυκτά, τα οποία είναι κατά συνέπεια πολύ χρήσιμα στους καλλιτέχνες.

 

Έχουμε ήδη μιλήσει για τα ωραία σχήματα των κρυστάλλων. Τα ορυκτά όμως μας γοητεύουν και με την ποικιλία των θαυμαστών χρωμάτων τους, τα οποία περιλαμβάνουν ολόκληρο το φάσμα και κάθε πιθανή απόχρωση. Πολλά ορυκτά χρησιμοποιούνται ως βάσεις των χρωστικών που περιέχονται στα χρώματα. Αυτό οφείλεται αφ’ ενός στο ότι οι αποχρώσεις τους είναι μοναδικές κι αφ’ ετέρου στο ότι οι χρωστικές που προέρχονται από ορυκτά έχουν σταθερά χρώματα που δεν ξεθωριάζουν με την έκθεση τους στο φυσικό ή τεχνητό φως.

Ανάμεσα στους πιο εντυπωσιακούς έγχρωμους κρυστάλλους είναι οι κόκκινοι του προυστίτη, του κιννάβαρι και της ερυθρής σανδαράχης, τα ανοιχτά πορτοκαλί του κροκοϊτη, του βουλφενίτη και του βαναδινίτη, τα κίτρινα της κίτρινης σανδαράχης και του θείου και τα θαυμάσια κιτρινοπράσινα του οτουνίτη και των άλλων δευτερογενών ορυκτών του ουρανίου. Ο διοπτάσιος και το σμαράγδι είναι λαμπερά πράσινα, ο λαζουρίτης, ο βιβιανίτης και ο αζουρίτης μπλε, ο αμέθυστος και ο φθορίτης μοβ.

 

Ένας έγχρωμος κόσμος

Μερικοί κρύσταλλοι έχουν απαλά, εκλεπτυσμένα χρώματα, όπως το ροζ του ροδοχρωσίτη και των άλλων ορυκτών του μαγγανίου ή το αχνό μπλε του ορειχαλκίτη. Αντίθετα, τα οξείδια και τα σουλφίδια προσεγγίζουν συχνά το μαύρο με βαθυκόκκινες ανταύγειες.

Μερικά ορυκτά έχουν άλλο χρώμα στη φυσική τους μορφή και άλλο όταν κονιοποιηθούν. Παράδειγμα ο αιματίτης, ένα κοινό οξείδιο σιδήρου, που είναι συνήθως μαύρο σε κρυσταλλική μορφή. Ωστόσο, η γραμμή σκόνης του είναι βαθυκόκκινη και παράγει μια χρωστική που χρησιμοποιείται στη ζωγραφική και στη βαφή από τους αρχαίους χρόνους.

Γι’ αυτό και οι αρχαίοι Έλληνες τον ονόμασαν αιματίτη.

Πολλά γνωστά χρώματα που σήμερα παρασκευάζονται τεχνητά, προήλθαν αρχικά από μεταλλεύματα. Το πορφυρό προήλθε αρχικά από σκόνη κιννάβαρι, το λουλακί από τον λαζουρίτη.

Ωστόσο, παρά την αντοχή τους, οι χρωστικές με βάση τα ορυκτά μεταβάλλουν χρωματισμό με την πάροδο του χρόνου. Στα έργα του Φλορεντιανού Τζιότο ντι Μποντόνε και άλλων μεγάλων καλλιτεχνών του 13ου και 14ου αιώνα, βλέπουμε σήμερα ουρανούς που τείνουν προς το πράσινο. Αυτό δεν οφείλεται το ότι οι καλλιτέχνες πειραματίστηκαν με μη φυσικές φόρμες, αλλά στις χημικές αντιδράσεις των χρωμάτων τους : ο μπλε αζουρίτης που χρησιμοποίησαν για τους ουρανούς αντέδρασε με το νερό της ατμόσφαιρας και σχηματίστηκε μαλαχίτης, μια άλλη ένωση του χαλκού που είναι πράσινη.

Δύο ομάδες

Τα ορυκτά ανάλογα με το χρώμα τους διαιρούνται σε δύο κατηγορίες : ιδιοχρωματικά και αλλοχρωματικά. Ιδιοχρωματικά ορυκτά είναι εκείνα που το χρώμα τους συνδέεται άμεσα με τη σύσταση τους. Αλλοχρωματικά είναι τα ορυκτά που οφείλουν τα χρώματα τους σε μια ή περισσότερες προσμίξεις ή σε θεμελιώδη δομικά ελαττώματα.

Το χρώμα των ιδιοχρωματικών ορυκτών είναι σχεδόν πάντα σταθερό. Π.χ. τα δευτερογενή ορυκτά του χαλκού είναι σχεδόν πάντοτε πράσινα ή μπλε και κάθε τύπος ορυκτού έχει τη δική του απόχρωση. Τα ορυκτά χρωμίου, όπως ο κροκοϊτης, είναι κόκκινα ή πορτοκαλί, ενώ τα δευτερογενή ορυκτά του κοβαλτίου έχουν ένα ζωηρό κόκκινο χρώμα.

Τα αλλοχρωματικά ορυκτά, όμως, ποικίλλουν πάρα πολύ χρωματικά, ανάλογα με τα εγκλείσματα που περιέχουν ή το βαθμό των δομικών ελαττωμάτων. Ο χαλαζίας π.χ. μπορεί να είναι ροζ, μοβ, κίτρινος ή μπλε. Ο καθαρός φθορίτης είναι άχρωμος, αλλά ο μη καθαρός μπορεί να έχει οποιοδήποτε χρώμα.

Τα αλλοχρωματικά ορυκτά μπορεί να πάρουν διάφορα χρώματα (πολυχρωματικά).

Αυτά τα ποικίλα χρώματα μπορεί να εμφανίζονται σε ταινίες που είτε είναι ευδιάκριτες είτε συγχέονται μεταξύ τους. Αλλού μπορεί να πάρουν γεωμετρικά σχήματα ή να παρουσιάσουν συμμετρία. Κάθε πολυχρωματικός κρύσταλλος είναι περιζήτητος στο στολισμό και στην κοσμηματοποιία. Κλασικό παράδειγμα είναι ο τουρμαλίνης.

Στην αρχή αυτού του άρθρου αναφέραμε ότι το χρώμα συμβάλλει στην αναγνώριση ενός ορυκτού. Το θέμα αυτό όμως αρκετά πολύπλοκο, γιατί το χρώμα ενός ορυκτού μπορεί να αλλάζει από δείγμα σε δείγμα. Αυτό οφείλεται στα διαφορετικά τοπικά εγκλείσματα, στις προσμίξεις και στη γειτονία άλλων ορυκτών που μπορούν να επηρεάσουν την εμφάνιση του.

Το χρώμα είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των ιδιοχρωματικών ορυκτών. Ο καλύτερος τρόπος για να έχουμε ακριβή συμπεράσματα για την ταυτότητα ενός ορυκτού  από το χρώμα του είναι να δούμε σε συνδυασμό με τη λάμψη του ορυκτού, δηλαδή την όψη της επιφάνειας ή την ποιότητα του φωτός που αντανακλά.

Σχόλια

σχόλια

Close Menu