Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 1ο μέρος

 

Επιμέλεια: Καφάση Πηνελόπη

Η ύλη στον πλανήτη μας διακρίνεται στις ακόλουθες βασικές καταστάσεις της: αέρια, υγρή και στερεά. Η κατάσταση στην οποία θα βρεθεί ένα σώμα εξαρτάται από τη θερμοκρασία και την πίεση του περιβάλλοντός του. Στερεά θεωρούνται τα υλικά στα οποία τα μόρια κρατούνται σε σταθερές θέσεις μεταξύ τους στο χώρο. Υγρά θεωρούνται τα υλικά στα οποία τα μόρια είναι κοντά μεταξύ τους αλλά όχι σε σταθερές θέσεις. Αέρια είναι τα υλικά στα οποία τα μόρια βρίσκονται σε σχετικά μεγάλη απόσταση μεταξύ τους και η θέση τους δεν επηρεάζεται από τις δυνάμεις αλληλεπίδρασης των μορίων. Τα στερεά υλικά διαχωρίζονται σε κρυσταλλικά και άμορφα. Στα κρυσταλλικά ανήκουν αυτά που παρουσιάζουν κανονική γεωμετρική διάταξη των δομικών τους μερών στο χώρο, ενώ στα άμορφα περιλαμβάνονται όσα δεν έχουν σχηματισμένη κρυσταλλική δομή, αλλά με άτακτη εσωτερική δομή πχ. το γυαλί, το Κεχριμπάρι.

Τα ορυκτά είναι δομικά υλικά από τα οποία είναι φτιαγμένη η γη, αλλά και όλα τα στερεά σώματα του σύμπαντος. Διακρίνονται συνήθως με βάση τη χημική τους σύσταση, τις φυσικές ιδιότητες τους, τη γεωμετρική εσωτερική δομή τους και σχηματίστηκαν ως αποτέλεσμα γεωλογικών διεργασιών. Τα περισσότερα είναι φυσικά εμφανιζόμενες ανόργανες ενώσεις συνήθως κρυσταλλικές ουσίες που διακρίνονται δηλαδή από οργανωμένη ατομική δομή (κρυσταλλικό πλέγμα) με συγκεκριμένη διάταξη των κρυστάλλων στο χώρο. Υπάρχουν, όμως, και ορισμένα χωρίς κρυσταλλική δομή αλλά με άτακτη εσωτερική δομή, άμορφα στερεά, παρόμοια με το γυαλί. Η εξέταση των ορυκτών μας βοηθά να κατανοήσουμε την προέλευση της Γης, εφόσον αποθηκεύουν στο εσωτερικό τους χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με το τί συνέβη στο γεωλογικό παρελθόν.

 

ΟΡΥΚΤΟ είναι ένα φυσικώς εμφανιζόμενο ομογενές[1] στερεό[2] σώμα, από το οποίο αποτελείται ο στερεός φλοιός της γης και το οποίο σχηματίζεται με φυσικές ανόργανες διεργασίες[3] και έχει δομή με κανονική ατομική διάταξη[4] η οποία θέτει όρια στο εύρος της χημικής του σύστασης και του προσδίδει τις χαρακτηριστικές φυσικές του ιδιότητες.

[1] Αποτελείται από μία και μοναδική στερεά ουσία, η οποία δε μπορεί να διασπαστεί φυσικώς σε απλούστερες χημικές ενώσεις. Η ομογένεια είναι σχετική αφού συνδέεται με την κλίμακα παρατήρησης. Με γυμνό μάτι, με μικροσκόπιο ή με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο.

[2] Με τον όρο αυτό αποκλείονται από τα ορυκτά τα υγρά και τα αέρια. Το H2O ως πάγος (π.χ. παγάκια, παγετώνες) θεωρείται ορυκτό όχι όμως και το νερό. Ομοίως ο υγρός υδράργυρος.

[3] τα ορυκτά είναι φυσικά στερεά υλικά, δηλ. φυσικώς σχηματιζόμενες χημικές ενώσεις, και είναι δημιουργήματα της Φύσης, σε αντίθεση με τα συνθετικά υλικά που είναι δημιουργήματα νοημόνων όντων. Συνθετικοί πολύτιμοι λίθοι (π.χ. συνθετικό διαμάντι, συνθετικό ρουμπίνι). Τα ερευνητικά και βιομηχανικά εργαστήρια παράγουν συνθετικά υλικά αντίστοιχα πολλών φυσικών.

Με τη λέξη ανόργανες, στην ορυκτολογία συμπεριλαμβάνονται και ενώσεις που σχηματίζονται με οργανικές διεργασίες και που πληρούν όλες τις άλλες προϋποθέσεις του ορυκτού, π.χ.

  • Ο ασβεστίτης του κελύφους των μαλακίων.
  • Ο αραγωνίτης του κελύφους των στρειδιών και του μαργαριταριού τους.
  • Ο οπάλλιος (ποικιλία άμορφου), ο φθορίτης, ο μαγνητίτης, αρκετά φωσφορικά, μερικά θειϊκά, Mn-οξείδια, ο σιδηροπυρίτης και το στοιχειακό θείο, αποτελούν μερικά ακόμη παραδείγματα ορυκτών τα οποία μπορούν να αποτεθούν από οργανισμούς.
  • Το ανθρώπινο σώμα παράγει ορυκτά όπως ο απατίτης (συστατικό των οστών και των δοντιών μας) και οι ουρόλιθοι («πέτρες»), συνιστάμενοι κυρίως από φωσφορικά άλατα του ασβεστίου.

Το πετρέλαιο και ο άνθρακας (ορυκτά καύσιμα) δε θεωρούνται ορυκτά. Παρ’ όλο που σχηματίζονται φυσικώς, δεν έχουν ούτε ορισμένη χημική σύσταση ούτε ταξινομημένη ατομική διάταξη, σε αντίθεση με το γραφίτη, ο οποίος αποτελεί αναμφισβήτητα ορυκτό.

[4] κρυσταλλικότητα – συμμετρία

Δείχνει κανονική γεωμετρική διάταξη ατόμων, η οποία αποτελεί κριτήριο ενός κρυσταλλικού στερεού και συνεπώς τα ορυκτά είναι κρυσταλλικά. Ένας λοιπόν διαφορετικός τρόπος έκφρασης του τμήματος αυτού του ορισμού είναι να ειπωθεί ότι τα ορυκτά είναι κρυσταλλικά στερεά. Κάτω από κατάλληλες συνθήκες σχηματισμού η κρυσταλλικότητα ενός στερεού μπορεί να εκφραστεί με ένα εξωτερικό κρυσταλλικό σχήμα. Στερεά σώματα, όπως το γυαλί, τα οποία στερούνται κρυσταλλικότητας ονομάζονται άμορφα. Τα στερεά αυτά, μαζί με τα υγρά νερό και υδράργυρο, τα οποία επίσης στερούνται κρυσταλλικότητας, ονομάζονται μεταλλοειδή.

Σχόλια

μοιράστε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email
Close Menu