Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 5ο μέρος

Επιμέλεια: Καφάση Πηνελόπη

Διαφάνεια

Ο όρος περιγράφει την ικανότητα ενός λίθου να αφήνει να διέρχεται το φως μέσω αυτού. Επηρεάζεται κυρίως από το μέγεθος των κρυσταλλικών κόκκων, τα εγκλείσματα, τις ρωγμές και ούτω καθ΄ εξής.
Ανάλογα με την ποσότητα του φωτός, που μπορεί να περάσει διακρίνονται τα ορυκτά σε:• Διαφανή (transparent), όταν μέσα απ’ αυτά διακρίνονται καθαρά τα διάφορα αντικείμενα που βρίσκονται πίσω τους π.χ. το γυαλί, η Ισλανδική κρύσταλλος κλπ.• Αδιαφανή (opaque), όταν δεν αφήνουν σχεδόν καθόλου από το φως που πέφτει πάνω τους να περάσει. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα πιο πολλά ορυκτά.• Ημιδιαφανή (ή διαφώτιστα) (semitransparent, transluscent). Όταν περνάει μεν το φως αλλά δε διακρίνονται τα αντικείμενα που βρίσκονται πίσω τους, π.χ. ο οπάλλιος.
Δεν είναι σπάνιο το ίδιο ορυκτό να εμφανίζει και τις τρεις καταστάσεις διαφάνειας, όπως, π.χ., ο ασβεστίτης.
Η διαφάνεια ενός κρυστάλλου είναι δυνατόν να μειωθεί με ακτινοβολία, θερμότητα και μηχανική ζημιά. Ο βαθμός διαφάνειας όχι μόνο επηρεάζει την ποιότητα και την τιμή των πολύτιμων και ημιπολύτιμων λίθων, αλλά επίσης αποτελεί αποφασιστικό παράγοντα στην επιλογή του τρόπου επεξεργασίας τους (κοπή με έδρες, καμπουσόν, γλυπτική )

Γραμμή κόνεως (αγγλ. streak)

H γραμμή κόνεως είναι η γραμμή που αφήνει ένα ορυκτό όταν τρίβεται επάνω σε λευκή επιφάνεια από (όχι γυαλισμένη) πορσελάνη, θα δημιουργηθεί ένα ίχνος υπό μορφή γραμμής κόνεως του κρυστάλλου, η οποία έχει χρώμα το οποίο μπορεί να είναι το ίδιο με το χρώμα του κρυστάλλου.
Με βάση τη γραμμή σκόνης τα ορυκτά διακρίνονται σε:

Αυτόχροα: Τα ορυκτά που δίνουν γραμμή σκόνης χρωματισμένη
Ετερόχροα: Τα ορυκτά που δίνουν γραμμή σκόνης λευκή ή άχρωμη

Πολλές φορές το χρώμα της γραμμής κόνεως, η οποία έχει χρώμα το οποίο μπορεί να είναι το ίδιο με το χρώμα του κρυστάλλου (η πλειονότης των ιδιοχρωματικών κρυστάλλων) ή εντελώς διαφορετική από το χρώμα του κρυστάλλου (η γραμμή κόνεως του σιδηροπυρίτη είναι μαύρη, ο αιματίτης, του οποίου το χρώμα είναι γκρίζο μεταλλικό ή μαύρο, δίνει γραμμή κόνεως αιματέρυθρη). Οι αλλοχρωματικοί κρύσταλλοι συνήθως έχουν άσπρη ή ανοικτού χρώματος γραμμή κόνεως. Αυτό το χαρακτηριστικό χρησιμεύει, πολλές φορές, για την ταυτοποίηση ενός ορυκτού. Όπως είναι εμφανές, γραμμή κόνεως με πλακίδιο πορσελάνης είναι δυνατό να ληφθεί μόνο για ορυκτά χαμηλότερης σκληρότητας από το ίδιο το πλακίδιο (6,5). Το χρώμα κόνεως είναι σταθερό για κάθε ορυκτό, αποτελώντας ασφαλέστερο δείκτη για την αναγνώριση ενός ορυκτού σε σχέση με το χρώμα του. Και στην περίπτωση αυτή προσέξτε μη καταστρέψτε τις έδρες, ακμές και γωνίες του κρυστάλλου προσπαθώντας να προσδιορίσετε την γραμμή κόνεως.

Αυτόχροα – Δίνουν γραμμή σκόνης χρωματισμένη:

Μαγνητίτης (μαύρη)

 

 

  Μαλαχίτης (πράσινη)

  Αζουρίτης (κυανή)

  Κινναβαρίτης (κόκκινη)

Κίτρινη σανδαράχη (κίτρινη)

 

Ετερόχροα Δίνουν γραμμή σκόνης λευκή ή άχρωμη:

 

 Ασβεστίτης (λευκή) 

 

Γύψος (λευκή) 

Χαλαζίας (λευκή)  

Κορούνδιο (λευκή) 

Τοπάζιο (λευκή)

 

Σκληρότητα (αγγλ. hardness)

Σκληρότης είναι η αντίσταση που παρουσιάζει μία λεία επιφάνεια ενός ορυκτού όταν προσπαθούμε να τη χαράξουμε. Όταν εξετάζουμε την σκληρότητα ενός λίθου πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην προκαλέσουμε ζημιά στις έδρες, τις ακμές και τις γωνίες του.
Τα ορυκτά είναι τόσο σκληρότερα όσο τα άτομά τους είναι μικρότερα και πυκνότερα. Για τη μέτρηση της ιδιότητας αυτής χρησιμοποιείται η δεκάβαθμη σκληρομετρική κλίμακα Μος (Mohs). Κατά τη κλίμακα αυτή, ο τάλκης φέρεται ως το μαλακότερο ορυκτό (σκληρότητα 1), ενώ το διαμάντι ως το σκληρότερο (σκληρότητα 10). Αναλυτικότερα η κλίμακα αυτή, που επινοήθηκε από τον Μος (γι’ αυτό και φέρει το όνομά του), αποτελείται από τα εξής δέκα ορυκτά, κατά σειρά από το μαλακότερο προς το σκληρότερο:

• 1. Τάλκης,

• 2. Γύψος,

• 3. Ασβεστίτης,

• 4. Φθορίτης ή αργυροδάμας,

• 5. Απατίτης,

• 6. Άστριοι,

• 7. Χαλαζίας,

• 8. Τοπάζιο,

• 9. Κορούνδιο,

• 10. Αδάμας ή Διαμάντι.

Καθένα από αυτά τα ορυκτά χαράσσει τα προηγούμενά του. Έτσι ο τάλκης δε χαράσσει κανένα και χαράσσεται από όλα, ενώ ο αδάμας χαράζει όλα και δε χαράσσεται από κανένα.

Οι πολύτιμοι ή ημιπολύτιμοι λίθοι μπορεί να έχουν οποιαδήποτε σκληρότητα, αλλά οι λίθοι που έχουν σκληρότητα μικρότερη από 6  δεν είναι γενικά κατάλληλοι για την κατασκευή δακτυλιδιών.


* Οι αριθμοί δείχνουν τη σκληρότητα σε απόλυτες αναλογίες

 

μοιράστε

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email