Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 6ο μέρος

Επιμέλεια: Καφάση Πηνελόπη

Σύστημα κρυστάλλωσης  (αγγλ. crystal system)

Κρυσταλλικό σύστημα ονομάζεται η χαρακτηριστική γεωμετρική (στερεομετρική) δόμηση ενός κρυστάλλου. Τα κρυσταλλικά συστήματα εκ του σχήματος που δομούν καλούνται και κρυσταλλικές μορφές. Η κρυσταλλική δομή των ορυκτών (και όχι μόνο) αποτελεί αντικείμενο της Κρυσταλλογραφίας.

 

Οι περισσότεροι φυσικοί πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι βρίσκονται σε μορφή καλοσχηματισμένων κρυστάλλων. Η συμμετρία που εμφανίζουν οι κρύσταλλοι των ορυκτών δηλ. το κρυσταλλικό πλέγμα ενός κρυστάλλου καθορίζει το εξωτερικό του σχήμα, όπως επίσης τις οπτικές και πολλές από τις φυσικές του ιδιότητες. Οι γωνίες μεταξύ ομοίων εξωτερικών εδρών είναι σταθερές για όλους τους κρυστάλλους ενός ορυκτού. Όταν το ορυκτό παρουσιάζει καλή κρυσταλλική ανάπτυξη, τότε μπορούμε να αναγνωρίσουμε από το σχήμα των κρυστάλλων το σύστημα κρυστάλλωσής του.

 

Ο Auguste Bravais (1848) έδειξε την περιγραφή όλων των δυνατών κρυσταλλικών πλεγμάτων. Τα κρυσταλλικά αυτά πλέγματα ομαδοποιούνται σε επτά κρυσταλλικά συστήματα, που χαρακτηρίζονται από επτά διαφορετικά στερεομετρικά σχήματα. Τα επτά αυτά κρυσταλλικά συστήματα είναι τα εξής: τρικλινές, μονοκλινές, ορθορομβικό, ρομβοεδρικό, τετραγωνικό, εξαγωνικό και κυβικό (ισομετρικό).

 

Για να διακρίνουμε τα κρυσταλλικά συστήματα αναφερόμαστε σε τρεις «άξονες» που διέρχονται από το κέντρο ενός ιδεατού κρυστάλλου. Η συμμετρία ενός κρυσταλλικού συστήματος μπορεί έτσι να περιγραφεί αναφέροντας τα σχετικά μήκη των αξόνων και τις γωνίες που σχηματίζουν οι άξονες στο σημείο τομής των (axial cross).

Με βάση τα παραπάνω, τα 7 κρυσταλλικά συστήματα προσδιορίζονται ως ακολούθως:

  • Εξαγωνικό κρυσταλλικό σύστημα: Δύο άξονες είναι ίσοι ως προς το μήκος και σχηματίζουν γωνία 120ο, ενώ ο τρίτος άξονας είναι διαφορετικού μήκους και σχηματίζει ορθές γωνίες με τους άλλους δυο (βήρυλλος, απατίτης, γραφίτης).
  • Κυβικό κρυσταλλικό σύστημα: Όλες οι άξονες είναι ίσοι μεταξύ τους ως προς το μήκος και όλοι μαζί σχηματίζουν ορθές γωνίες μεταξύ τους (διαμάντι, γρανάτης) (Το γεωμετρικό σχήμα κυψελίδας είναι κύβος). Παράδειγμα: Χλωριούχο νάτριο (το κοινό μαγειρικό αλάτι), Σιδηροπυρίτης.
  • Μονοκλινές κρυσταλλικό σύστημα: Οι μονοκλινείς άξονες είναι επίσης ανισομήκεις, αλλά οι δυο από αυτούς σχηματίζουν ορθή γωνία με τον τρίτο άξονα Παράδειγμα: Τάλκης, Μελαμίνη, γύψος.
  • Ορθορομβικό κρυσταλλικό σύστημα: Οι άξονες είναι άνισοι σε ότι αφορά το μήκος, αλλά και οι τρεις σχηματίζουν ορθές γωνίες μεταξύ τους. Παράδειγμα: Μπλέ αραγωνίτης (blue aragonite), τοπάζι, ολιβίνης.
  • Ρομβοεδρικό ή Ρομβικό (αναφέρεται και ως “τριγωνικό”) κρυσταλλικό σύστημα: Ακμές ίσες αλλά οι γωνίες δεν είναι ορθές (Το γεωμετρικό σχήμα κυψελίδας είναι παραλληλεπίπεδο με όλες τις έδρες του ίσους ρόμβους). Παράδειγμα: Τοπάζιο, Αιματίτης.
  • Τετραγωνικό κρυσταλλικό σύστημα: Οι άξονες είναι ίσοι σε ότι αφορά το μήκος, ενώ ο τρίτος έχει διαφορετικό μήκος και σχηματίζει ορθές γωνίες με τους άλλους δυο. Παράδειγμα: Χαλκοπυρίτης, ζιρκόνιο, σκαπόλιθος.
  • Τρικλινές κρυσταλλικό σύστημα: Οι άξονες δεν έχουν το ίδιο μήκος (ανισομήκεις) και σχηματίζουν μεταξύ τους γωνίες διαφορετικές από την ορθή γωνία. Παράδειγμα: κυανίτης, πλαγιόκλαστα, αξινίτης, τιτανίτης.

Όσα στερεά δεν κρυσταλλώνονται, ονομάζονται Άμορφα. Δεν εμφανίζουν ακμές και γωνίες. Κατά βάση, όποια ορυκτή ουσία δεν έχει σχηματισμένη κρυσταλλική δομή, δεν θεωρείται κρύσταλλος. Παράδειγμα, το γυαλί, το Κεχριμπάρι.

 

 

 

Μορφολογία (αγγλ. habit)

Η κρυσταλλική δομή και τα φιλοξενούντα πετρώματα είναι οι σπουδαιότεροι παράγοντες που καθορίζουν την μορφολογία ενός πολύτιμου ή ημιπολύτιμου λίθου (κρυστάλλου). Αν και ιδανικά οι κρύσταλλοι αναπτύσσονται κανονικά, στις περισσότερες περιπτώσεις έχουμε ατελείς μεμονομένους κρυστάλλους ή συγκεντρώσεις κρυστάλλων. Πολύτιμοι ή ημιπολύτιμοι κρύσταλλοι, οι οποίοι δεν έχουν κανονική κρυσταλλική δομή, αναφέρονται ως άμορφοι (οπάλιος). Η μορφολογία αναφέρεται στα επικρατέστερα μορφολογικά χαρακτηριστικά ενός κρυστάλλου που προκαλούν τη μεγαλύτερη εντύπωση στον παρατηρητή.

 

Η μορφή χρησιμοποιείται για να δείξει το γενικό σχήμα ενός κρυστάλλου πχ. κυβική, οκταεδρική, ρομβοεδρική, πρισματική, πινακοειδής κλπ. Ανάλογα με την εξωτερική εμφάνιση (σχήμα) ενός κρυστάλλου χρησιμοποιούνται διαφορετικά ονόματα για διαφορετικά σχήματα κρυστάλλων: ισομετρικοί (διαμάντι, γρανάτης) επιμήκης προς μια διεύθυνση στηλοειδής (τουρμαλίνης) επιμήκης προς δυο διευθύνσεις πεπλατισμένοι (βαρύτης) ή φυλλώδεις (λεπιδόλιθος) και μεταβατικοί υπό μορφή βαρελιού (ζαφείρι).

 

Άλλα μορφολογικά γνωρίσματα των πολύτιμων ή του ημιπολύτιμων λίθων (κρυστάλλων) είναι η διδυμία και η πολλαπλή ανάπτυξη (κρύσταλλοι σταυρολίθου σε σχήμα σταυρού). Οι συγκεντρώσεις κρυστάλλων πολυτίμων ή ημιπολυτίμων λίθων οι οποίοι χρησιμοποιούνται στην κοσμηματοποιϊα μπορεί να έχουν μορφή κοκκώδη, συμπαγή, ινώδη, λεπιοειδή, ωολιθική, δενδριτική, κολοειδή ή μορφολογία επικαλύμματος.

 

Υφή (αγγλ. texture)

Η υφή είναι το χαρακτηριστικό που εμφανίζουν τα αθροίσματα των κρυστάλλων ενός ορυκτού. Μπορεί, για παράδειγμα, τα συσσωματώματα να μοιάζουν με τσαμπί σταφυλιού, (βοτρυοειδής υφή), με βελόνες (βελονοειδής), με ισχυρά συνεκτική δομή (συμπαγής), με κόκκους (κοκκώδης), με επιφλοιώσεις (φλοιώδης) κτλ.

μοιράστε

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email