Shakila – Ιωάννα Μπράτη

Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 8ο μέρος

Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 8ο μέρος

επιμέλεια: Καφάση Πηνελόπη

 

Ειδικό βάρος (specific gravity)

Από φυσική άποψη, ειδικό βάρος είναι ο λόγος του βάρους ενός ορυκτού προς το βάρος ίσου όγκου νερού. Στην ορυκτοδιαγνωστική το ειδικό βάρος ενός ορυκτού εκτιμάται κατά προσέγγιση από την εντύπωση που μας αφήνει το ορυκτό, όταν το «ζυγίζουμε» στο χέρι μας.

Τα μεταλλικά ορυκτά έχουν ένα μέσο ειδικό βάρος περίπου 5,0.
Τα μη μεταλλικά ορυκτά έχουν ένα μέσο ειδικό βάρος περίπου 2,7.

Ο λόγος της μάζας προς τον όγκο στο μετρικό σύστημα καθορίζει το ειδικό βάρος, ενός κρυστάλλου και αποτελεί μια από τις παραμέτρους για τον προσδιορισμό ενός πολυτίμου ή ημιπολυτίμου κρυσταλλικού ορυκτού, καθόσον διαφέρει ελάχιστα σε δείγματα ενός και του αυτού ορυκτού. Η μέθοδος του εμβαπτίσματος αποτελεί ένα σχετικά γρήγορο και ακριβή τρόπο προσδιορισμού του ειδικού βάρους ενός κρυστάλλου. Ο κρύσταλλος εμβυθίζεται σε ένα υγρό γνωστού ειδικού βάρους. Εάν επιπλέει το ειδικό του βάρος του υγρού. Εάν βυθίζεται το ειδικό του βάρος είναι μεγαλύτερο από το ειδικό του βάρος του υγρού.

Με κατάλληλη σειρά υγρών είναι δυνατόν να μετρηθεί το ειδικό του βάρος μεγάλης ποικιλίας πολυτίμων και ημιπολιτίμων κρυστάλλων. Για να μετρηθεί με ακρίβεια το ειδικό του βάρος ενός κρυστάλλου χρησιμοποιείται η μέθοδος της διπλής ζυγίσεως ζυγίζοντας τον κρύσταλλο στον αέρα και μια φορά στο νερό.

 

Σχισμός (αγγλ. cleavage)

O σχισμός είναι η ιδιότητα των ορυκτών κρυστάλλων να σχίζονται σε παράλληλα επίπεδα που καθορίζονται από τα κρυσταλλικά συστήματα. Ο σχισμός οφείλεται πάντοτε στην κρυσταλλική δομή του ορυκτού και είναι σταθερός για κάθε είδος ορυκτού, αντίθετα προς τη σχισμότητα (fissility) η οποία δημιουργείται από την παρουσία επιπέδων διδυμίας ή την κανονική κατανομή εγκλεισμάτων. Διακρίνουμε τα κάτωθι είδη σχισμού: πολύ τέλειο, τέλειο σχισμό (τοπάζι) καλό (ανδαλουσίτης) ασαφή (σμαράγδι) ή ατελή (τουρμαλίνης). Η γνώση του σχισμού ενός πολύτιμου ή ημιπολύτιμου λίθου διευκολύνει τον ασχολούμενο με την επεξεργασία των λίθων να κάνει την σωστή επιλογή και τον προσανατολισμό του κρυστάλλου πριν από την κοπή του. Οι λίθοι (κρύσταλλοι) που έχουν τέλειο έως καλό σχισμό πρέπει να προστατεύονται από απότομα κτυπήματα και απότομες αλλαγές της θερμοκρασίας.

 

Δεν εμφανίζεται σε όλα τα ορυκτά, ενώ σε άλλα αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, με βάση το οποίο ταυτοποιούνται (π.χ. ο μοσχοβίτης).

Συγγενείς έννοιες με το σχισμό είναι ο αποχωρισμός και ο θραυσμός.

  • Ο αποχωρισμός (αγγλ. parting) μοιάζει με το σχισμό στο ότι έχουμε σπάσιμο παράλληλα σε κρυσταλλογραφικές κατευθύνσεις, διαφέρει όμως γιατί δεν εμφανίζεται σε όλα τα δείγματα ενός ορυκτού σε αντίθεση με το σχισμό.

 

  • Θραυσμός (αγγλ. fracture) είναι ο τρόπος με τον οποίο σπάζει (θραύεται) το ορυκτό όχι όμως παράλληλα σε επιφάνειες σχισμού ή αποχωρισμού. Διακρίνουμε τα εξής είδη θραυσμού: κογχοειδής και ανώμαλες (οψιδιανός) αναμοιόμορφος (κυανίτης) σε ράβδους (τσαρσίτης) δαντελωτός (αυτοφυής άργυρος), ενώ ο μαγνητίτης παρουσιάζει επιφάνεια θραύσης οδοντωτή.

 

Διδυμία (twinning)

Διδυμία είναι η ιδιότητα που εμφανίζουν ορισμένοι κρύσταλλοι του ίδιου ορυκτού να σχηματίζουν συμφύσεις. Αποτελεί σημαντικό ορυκτοδιαγνωστικό χαρακτηριστικό.

Οι συμφύσεις κρυστάλλων του ίδιου ορυκτού διακρίνονται σε: παράλληλη σύμφυση και σε Διδυμία (επίπεδο και άξονας διδυμίας). Έχουμε δυο κατηγορίες: δίδυμοι επαφής και δίδυμοι διεισδύσεως. Οι δίδυμοι κρύσταλλοι είναι κοίλα γεωμετρικά πολύεδρα, δηλ. παρουσιάζουν γωνίες που εισχωρούν εντός των κρυστάλλων.

Όταν η σύμφυση αποτελείται από δύο μέλη λέγεται διδυμία, από τρία μέλη τριδυμία και από πολλά μέλη πολυδυμία.

Διδυμία      Επαφής Διδυμία  Διεισδύσεως ή συνδιαβλαστήσεως
  Χαλαζίας     Φθορίτης  

Παραγένεση (mineral association)

Παραγένεση ενός ορυκτού είναι το σύνολο των ορυκτών που το συνοδεύουν.

Η παραγένεση μας παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για τις φυσικοχημικές συνθήκες κάτω από τις οποίες σχηματίστηκαν τα ορυκτά της.

Κάποια ορυκτά εμφανίζουν χαρακτηριστικές παραγενέσεις, όπως π.χ. τα μεικτά θειούχα (σιδηροπυρίτης, γαληνίτης, σφαλερίτης), τα χαλκούχα ορυκτά (μαλαχίτης, αζουρίτης, κυπρίτης κλπ.) κ.ά.

  Αζουρίτης – Μαλαχίτης

 

Χημική δοκιμασία (hemical test)

Για την αναγνώριση των ορυκτών χρειάζεται ενίοτε να καταφεύγουμε σε ορισμένες χημικές δοκιμασίες, για να προσδιορίσουμε πχ. το σημείο τήξης τους, την ύπαρξη κάποιων στοιχείων ή ριζών στη σύστασή τους κλπ. Οι χημικές δοκιμασίες διακρίνονται σε πυροχημικές, υγροχημικές και μικροχημικές.

  •  Τηκτικότητα (fusibility)

Με τον όρο τηκτικότητα εννοούμε τον κατά προσέγγιση προσδιορισμό του σημείου τήξης του ορυκτού.

Η τηκτικότητα βρίσκεται με τη βοήθεια της κλίμακας τηκτικότητας κατά Kobell, η οποία είναι εμπειρική και παρόμοια στην αρχή της με την κλίμακα σκληρότητας Mohs.

  • Χρωματισμός φλόγας (flame coloration)

Μερικά στοιχεία που περιέχονται στη σύσταση του ορυκτού μπορούν να εξαερωθούν και να προσδώσουν στη φλόγα λύχνου Bunsen χαρακτηριστικά χρώματα.

 

Αρσενικό (As) Κυανή.
Ασβέστιο (Ca) Κοκκινωπή πορτοκαλί, όχι πολύ ισχυρή.
Βάριο (Ba) Κιτρινοπράσινη.
Βόριο (B) Κιτρινοπράσινη.
Κάλιο (K) Ιώδης, αρκετά σταθερή.
Λίθιο (Li) Κόκκινη, αρκετά σταθερή.
Μόλυβδος (Pb) Κυανή.
Νάτριο (Na) Κίτρινη, πολύ σταθερή.
Στρόντιο (Sr) Κόκκινη, αρκετά σταθερή.
Χαλκός (Cu) Πράσινη.

 

  • Υγροχημική εξέταση (wet test)

Η πιο πρόχειρη και πρακτική υγροχημική εξέταση είναι αυτή με το αραιό υδροχλωρικό οξύ (HCl).

Έτσι, πχ. τα ανθρακικά ορυκτά αναβράζουν είτε εν ψυχρώ είτε εν θερμώ (έκλυση CO2) δηλώνοντας την παρουσία ανθρακικής ρίζας, ενώ μερικά σουλφίδια εκλύουν H2S που αναγνωρίζεται από τη δυσάρεστη οσμή του

Δείκτης διαθλάσεως

Όταν μια ακτίνα φωτός εισέρχεται από ένα οπτικά αραιώτερο περιβάλλον (αέρας) σε ένα οπτικά πυκνότερο περιβάλλον (κρύσταλλος) υπό μια συγκεκριμένη γωνία – γωνία προσπτώσεως – η ακτίνα διαθλάται (κάμπεται). Εάν η ακτίνα φωτός πίπτει καθέτως πάνω σε μια επιφάνεια δεν υπάρχει διάθλαση. Ο δείκτης διαθλάσεως αποτελεί μια άλλη σπουδαία παράμετρο για τον προσδιορισμό πολυτίμων και ημιπολυτίμων λίθων.

 Διπλοθλαστικότης

Πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι κρύσταλλοι με διαφορετικές οπτικές ιδιότητες σε διαφορετικές διευθύνσεις, διαθλούν το φως με τρόπο διαφορετικό προς αυτές τις διευθύνσεις. Οι ανισότροποι κρύσταλλοι διασπούν την ακτίνα του φωτός σε δυο διαφορετικές πολωμένες ακτίνες, φαινόμενο το οποίο ονομάζεται διπλοθλαστικότητας, η οποία μπορεί να μετρηθεί στο εργαστήριο. Δεν υπάρχει διπλοθλαστικότητης κατά μήκος (παραλλήλως) των οπτικών αξόνων. Ο ασβεστίτης και το ζιρκόνιο παρουσιάζουν ξεχωριστή διπλοθλαστικότητα ορατή με γυμνό μάτι. Όσοι ασχολούνται με την επεξεργασία των πολυτίμων και ημιπολύτιμων λίθων πρέπει να γνωρίζουν την διπλοθλαστικότητα των λίθων (κρυστάλλων).

Διασπορά

Τα διαφορετικά μήκη κύματος του φωτός διαθλώνται με διαφορετικές γωνίες στους πολύτιμους και ημιπολύτιμους λίθους (κρυστάλλους), προκαλώντας έτσι την διάσπαση του λευκού φωτός στα συστατικά του χρώματος. Το αξιόλογο αυτό φαινόμενο ονομάζεται διασπορά και παρατηρείται σε πολύτιμους και ημιπολύτιμους λίθους, όπως το διαμάντι και το ζιρκόνιο. Μερικοί συνθετικοί λίθοι, απομιμήσεις διαμαντιών, παρουσιάζουν υψηλή διασπορά (κυβικά ζιρκόνια CZ, YAG και άλλοι).

 

Αναβάθμιση (αγγλ. treatment)

Αναβάθμιση είναι κάθε εργασία που βελτιώνει αισθητικά την εμφάνιση ενός λίθου χωρίς σημαντική αλλαγή στην χημική σύσταση ή στις φυσικές ιδιότητες. Οι πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι αναβαθμίζονται συχνά ώστε να ενισχυθεί το χρώμα τους ή να αλλάξει αυτό ή να εξαλειφθούν τυχόν ελαττώματα (ρωγμές, φτερά, πόροι). Πιθανώς η γνωστότερη αναβάθμιση είναι ο χρωματισμός των αχατών και του χαλκηδονίου. Κατάλληλα πορώδη δείγματα ορυκτών εμποτίζονται εντός διαφορετικών χρωστικών ουσιών είτε με οξέα, αλκαλικές ουσίες ή με σύγχρονη θέρμανση ώστε να επιτευχθεί το κατάλληλο χρώμα. Η θέρμανση μπορεί να ενισχύσει το χρώμα (ακουαμαρίνα, ζαφείρι), να το μειώσει (μόριον, καπνίας χαλαζίας) ή να το αλλάξει εντελώς (τουρμαλίνης, ζιρκόνιο).

Η ακτινοβολία μπορεί επίσης να ενισχύσει τα χρώματα των κρυστάλλων (διαμάντι, ακουαμαρίνα, κουνζίτης, αμέθυστος, καπνίας χαλαζίας, μαργαριτάρια). Σε μερικές ανακατασκευές ή επιδιορθώσεις οι κρύσταλλοι των πολύτιμων και ημιπολύτιμων λίθων εμποτίζονται με διάφορα έλαια, ρητίνες ή άλλες ουσίες που έχουν δείκτη διαθλάσεως περίπου ίδιο με τον δείκτη διαθλάσεως του προς ανακατασκευή ή επιδιόρθωση κρυστάλλου. Μερικοί πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι (τυρκουάζ, ήλεκτρον) μπορεί να ανακατασκευασθούν με θέρμανση και πίεση. Εγκλείσματα σε διαμάντια μπορεί να απομακρυνθούν με ακτίνες λέϊζερ και τα προκύπτοντα κανάλια (κενά) πληρούνται με γυαλί με υψηλό δείκτη διαθλάσεως.

Επεξεργασία σμαραγδιού

  ΕΜΒΑΠΤΙΣΗ ΣΕ ΕΛΑΙΑ: Είναι μια διαδικασία κατά την οποία μπορούν να κρυφτούν όσες ρωγμές φτάνουν μέχρι την επιφάνεια του πετραδιού.

Τα στάδιά της είναι:

Καθαρισμός του πετραδιού.

Εμβάπτιση σε ζεστό λάδι από ξύλο κέδρου ή φοινικιάς.

Τοποθέτηση σε θάλαμο πίεσης ώστε το λάδι να εισχωρήσει βαθιά μέσα στις ρωγμές.

 

Σχόλια

σχόλια

Close Menu