Συστήματα ταξινόμησης Ορυκτών

(από την περιοδική εγκυκλοπαίδεια «Θησαυροί της Γης»)

 

ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ   (ΤΕΥΧΟΣ 1)

 

Στην αρχή τα ορυκτά αναγνωρίζουν με τρόπο τυχαίο και εμπειρικό. Με τον καιρό, οι επιστήμονες απομόνωσαν και αναγνώρισαν περισσότερα από 3.000 διαφορετικά ορυκτά. Νέα ορυκτά ανακαλύπτονται κάθε χρόνο, όμως, ακόμα και σήμερα, δεν έχουμε ψάξει παρά μόνο στην επιφάνεια της Γης. Κάθε άρθρο της σειράς «Θησαυροί της Γης», που αναφέρεται στα Ορυκτά και τους Πολύτιμους Λίθους, περιλαμβάνει έναν πίνακα με τα Γνωρίσματα Ταξινόμησης που θα χρειαστείτε για να εμβαθύνετε στο θέμα. Στις σελίδες που ακολουθούν, δίνονται απλές ερμηνείες των επιστημονικών όρων που θα συναντάτε κάθε φορά στους πίνακες αυτούς, απαραίτητες για σας που θέλετε να εμβαθύνετε περισσότερο στο θέμα. Κρατήστε τις γιατί θα σας χρειαστούν!

 

ΟΜΑΔΑ

Κάθε ορυκτό ή πολύτιμος λίθος ανήκει σε μια ομάδα ή οικογένεια με παρόμοια χαρακτηριστικά. Αυτές είναι :

Αρσενίδια : πρόκειται για μέταλλα που έχουν ενωθεί με αρσενικό, θείο και οξυγόνο. Συνήθως έχουν ζωηρά χρώματα και κρυστάλλους με όμορφα σχήματα. Πολλά από τα αρσενίδια χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία ως εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα και συντηρητικά ξύλου.

Βορικά ορυκτά : αποτελούνται από κάποιο μέταλλο που έχει ενωθεί με βόριο και οξυγόνο. Χρησιμοποιούνται στα αντισηπτικά, στις γυάλινες χάντρες, το σμάλτο και την πορσελάνη.

Ανθρακικά ορυκτά : υπάρχουν περισσότερα από 200 ανθρακικά ορυκτά, όπως τα πολύ συνηθισμένα ασβεστίτης και δολομίτης. Είναι τα κύρια συστατικά του ασβεστόλιθου και του μαρμάρου και έχουν πολλές χρήσεις, από την οικοδομική και την οδοποιία μέχρι τις τσίκλες και τα αντιβιοτικά.

Αλογονίδια : αυτή η ομάδα περιλαμβάνει 100 περίπου ορυκτά, που ενώνουν κάποιο από τα αλογόνα αέρια –βρώμιο, χλώριο, φθόριο ή ιώδιο – με ένα ή περισσότερα μέταλλα.

Τα αλογονίδια είναι πολύ συνηθισμένα. Ο φθορίτης και ο αλίτης είναι τα πιο γνωστά παραδείγματα. Ο φθορίτης είναι απαραίτητος στις βιομηχανίες πλαστικών και οπτικών.

Ο αλίτης είναι βασική πηγή μαγειρικού άλατος .

Υδροξείδιο : σχηματίζονται από την ένωση κάποιου μετάλλου με υδρογόνο και οξυγόνο, που συχνά προέρχονται από το νερό. Τα υδροξείδια τείνουν να είναι μαλακά ορυκτά.

Παραδείγματα υδροξειδίων είναι ο βωξίτης και ο λιμονίτης. Ο βωξίτης είναι η βασική πηγή αλουμινίου και ο λιμονίτης είναι πλούσιος σε σίδηρο.

Αυτοφυή στοιχεία : βρίσκονται στη φύση χωρίς να είναι ενωμένα με κάποια άλλη ουσία.

Χωρίζονται σε τρεις ομάδες – τα μέταλλα, ημιμέταλλα και αμέταλλα. Στα μέταλλα ανήκουν ο χρυσός, ο αργυρός, ο σίδηρος, ο κασσίτερος και ο μόλυβδος. Στα ημιμέταλλα, το αρσενικό, το βισμούθιο και το αντιμόνιο και στα αμέταλλα, το θείο και ο άνθρακας.

Αυτοφυή στοιχεία βρίσκονται σπάνια στην επιφάνεια της Γης, γι’ αυτό συνήθως εξορύσσονται.

Νιτρικά ορυκτά : η ομάδα αυτή περιλαμβάνει ενώσεις ενός η περισσοτέρων μετάλλων με άζωτο και οξυγόνο. Παράδειγμα, το νίτρο και το νιτρικό νάτριο. Τα νιτρικά ορυκτά χρησιμοποιούνται ευρέως στα λιπάσματα και τα εκρηκτικά και είναι πηγή οξυγόνου.

Οξείδια : τα οξείδια σχηματίζονται όταν στοιχεία, μεταλλικά ή αμέταλλα, ενωθούν με οξυγόνο. Είναι πάρα πολύ συνηθισμένα. Ο χαλαζίας είναι το βασικότερο οξείδιο στην επιφάνεια της Γης, ενώ ο αιματίτης είναι από τα πιο διαδεδομένα ορυκτά στον κόσμο.

Ο αιματίτης σε μορφή σκόνης χρησιμοποιείται ως στιλβωτικό και ως συστατικό στις κόκκινες βαφές.

Φωσφορικά ορυκτά : υπάρχουν περισσότερες από 200 φωσφορικές ενώσεις. Σχηματίζονται από την ένωση μετάλλου με φώσφορο και οξυγόνο. Ο ατουνίτης είναι ένα ραδιενεργό φωσφορικό ορυκτό που περιέχει ουράνιο. Ο απατίτης χρησιμοποιείται στα λιπάσματα.

Πυριτικά ορυκτά : αυτή είναι η μεγαλύτερη και πιο πλούσια οικογένεια ορυκτών στη Γη, με πάνω από 600 είδη. Τα πυριτικά ορυκτά αποτελούνται από μέταλλα που έχουν ενωθεί είτε με πυρίτιο είτε με πυρίτιο και οξυγόνο μαζί. Παραδείγματα ορυκτών, ο άστριος και ο μαρμαρυγίας και πολύτιμων λίθων, η βήρυλος, ο νεφρίτης, το οπάλιο, ο τουρμαλίνης και ο όνυχας. Τα πυριτικά ορυκτά έχουν πολλές χρήσεις : ο τρεμολίτης  χρησιμοποιείται στους φρουτοχυμούς, ο πυροφυλίτης στα καλλυντικά, τα σαπούνια, τα υφάσματα και τα ελαστικά. Ο άστριος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως λειαντικό καθώς και στην παραγωγή χρώματος γυαλιού και κεραμικών, ενώ ο χαλαζίας επίσης ως λειαντικό ή ως όργανο ακριβείας σε ρολόγια και ηλεκτρονικά.

Θεϊικά ορυκτά : τα θειϊκά ορυκτά είναι ενώσεις ενός ή περισσοτέρων μετάλλων με θείο και οξυγόνο. Η ομάδα περιλαμβάνει 130 περίπου ορυκτά. Η γύψος είναι το πιο διαδεδομένο και χρησιμοποιείται στην κατασκευή οικοδομών.

Σουλφίδια : αυτή είναι μια ομάδα με 300 και πλέον ορυκτά, όπου ένα μέταλλο ή ημιμέταλλο ενώνεται με θείο. Όλα τα μέταλλα, εκτός από το χρυσό και την πλατίνα, μπορούν να ενωθούν με το θείο και να σχηματίσουν σουλφίδια. Πολλά, όπως ο γαληνίτης, έχουν εκπληκτική μεταλλική λάμψη και ελκυστικό σχήμα κρυστάλλων. Τα σουλφίδια είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού.

 

ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Υπάρχουν 7 κύρια κρυσταλλικά συστήματα :

Κυβικό: κρύσταλλοι βασικά κυβόσχημοι, σαν ζάρια, με 6 έδρες του ίδιου μήκους, πλάτους και ύψους. Κάποιοι κυβικοί κρύσταλλοι μπορεί να έχουν εξελιχθεί σε οκτάεδρους ή δωδεκάεδρους, ανήκουν όμως πάντα σ’ αυτό το σύστημα. Παραδείγματα : ο πυρίτης και το αλάτι.

Μονοκλινές : ένα από τα πιο συνηθισμένα κρυσταλλικά συστήματα. Κανένα ζεύγος εδρών δε έχει το ίδιο μήκος, πλάτος ή ύψος με κάποιο άλλο. Παράδειγμα : η γύψος.

Τρικλινές : το λιγότερο συμμετρικό κρυσταλλικό σύστημα. Καμία έδρα δεν έχει τις ίδιες διαστάσεις και δεν σχηματίζει ορθή γωνία με κάποια άλλη. Παράδειγμα : ο αξινίτης.

Τετραγωνικό : αυτό το σχήμα είναι πιο επίμηκες από τον κύβο. Οι κρύσταλλοι έχουν τρεις έδρες σε ορθή γωνία μεταξύ τους αλλά μόνο οι δύο έχουν τις ίδιες διαστάσεις.

Παράδειγμα : ο βεζουβιανίτης.

Ορθορομβικό : αυτό το σύστημα έχει επίπεδες έδρες που μοιάζουν με επιφάνειες τραπεζιού. Οι τρεις έδρες είναι άνισες, αλλά σχηματίζουν όλες ορθές γωνίες μεταξύ τους.

Παράδειγμα : ο βαρίτης.

Εξαγωνικό και Τριγωνικό : αυτά τα δύο συστήματα αναφέρονται συνήθως μαζί, λόγω των παρόμοιων σχημάτων τους. Οι εξαγωνικοί κρύσταλλοι μοιάζουν με κύβους και με πυραμίδες πάνω και κάτω.

Παράδειγμα : η βήρυλος. Οι τριγωνικοί μοιάζουν με τους εξαγωνικούς, αλλά το σχήμα τους είναι λιγότερο ξεκάθαρο. Παράδειγμα : ο χαλαζίας.

 

ΟΨΗ

Εδώ περιγράφεται πως φαίνονται τα ορυκτά στη φυσική τους κατάσταση.

Βελονοειδής : σε σχήμα βελόνας.

Λεπιδοειδής : σε σχήμα λεπίδας μαχαιριού.

Δενδριτική : με διακλαδώσεις, σαν δέντρο.

Φυλλοειδής : σε λεπτά, επίπεδα φύλλα.

Άμορφη : σε μεγάλα κομμάτια, χωρίς συγκεκριμένο σχήμα

Νεφροειδής : σε σχήμα νεφρού.

Πλακοειδής : σε συμπαγείς, επίπεδες πλάκες.

 

ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ Ή ΣΥΜΒΟΛΟ

Κάθε χημική ένωση έχει τον δικό της, μοναδικό συνδυασμό στοιχείων. Αυτοί οι συνδυασμοί συνήθως περιγράφονται με συντομογραφίες από τα αρχικά των διαφόρων στοιχείων κάθε ορυκτού. Για παράδειγμα, το αλάτι που είναι χλωριούχο νάτριο έχει τον χημικό τύπο NaCl . Αυτό σημαίνει πως κάθε μόριο άλατος περιέχει ένα άτομο νατρίου (Na) και ένα άτομο χλωρίου (Cl). Αυτοί οι τύποι μπορεί να συμπεριλαμβάνουν και αριθμούς, εκτός από τα αρχικά. Το ρουμπίνι και το ζαφείρι είναι ποικιλίες του κορουνδίου που είναι οξείδιο του αργιλίου. Ο χημικός τύπος του κορουνδίου είναι Al2O3. Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε μόριο ορυκτού υπάρχουν δύο άτομα αργιλίου και τρία οξυγόνου.

ΣΚΛΗΡΟΤΗΤΑ

Το 1812, ο Γερμανός ορυκτολόγος Φρίντριχ  Μος κατέταξε 10 ορυκτά σε μια κλίματα από το 1 ως το 10. Κάθε ορυκτό σ’ αυτή την κλίμακα μπορούσε να χαραχθεί μόνο από τα ορυκτά που το ακολουθούσαν. Η μέθοδος του Μος για τη μέτρηση της σκληρότητας των ορυκτών υιοθετήθηκε από την επιστήμη και είναι αυτή που ισχύει σήμερα. Το νύχι του χεριού αντιστοιχεί στο 2,5 περίπου της κλίμακας του Μος ενώ το σουγιαδάκι στο 5,5 περίπου.

 

ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ

Η κλίμακα Μος

  1. Τάλκης : το πιο μαλακό ορυκτό, που μπορεί να χαραχθεί ακόμα και με το νύχι του χεριού. Λιπαρό στην αφή.
  2. Γύψος : χαράζεται με το νύχι, αλλά όχι πολύ εύκολα.
  3. Ασβεστίτης : μπορεί να χαραχθεί με σκληρό νόμισμα και κόβεται εύκολα με σκληρή λεπίδα μαχαιριού.
  4. Φθορίτης : χαράζεται εύκολα με μαχαίρι.
  5. Απατίτης : μπορεί να χαραχθεί, αλλά δύσκολα, με ατσαλένιο αιχμηρό αντικείμενο. Ο ίδιος χαράζει το γυαλί αλά όχι και τόσο εύκολα.
  6. Άστριος : η ατσάλινη λεπίδα δύσκολα αφήνει σημάδι, παρόλο που η λίμα το χαράζει εύκολα. Ο άστριος χαράζει εύκολα το γυαλί.
  7. Χαλαζίας : μπορεί να χαράξει το γυαλί, το ατσάλι, το χαλκό και πολλές άλλες συνηθισμένες ύλες πολύ εύκολα.
  8. Τοπάζι : χαράζει εύκολα το χαλαζία και είναι πιο σκληρό από τις περισσότερες συνηθισμένες ύλες.
  9. Κορούνδιο : χαράζει εύκολα το χαλαζία και το τοπάζι. Μερικά τεχνητά προϊόντα είναι εξίσου σκληρά αλά διαφέρουν στη χημική σύσταση (π.χ. ανθρακοπυρίτιο).
  10. Διαμάντι : η πιο σκληρή από όλες τις φυσικές ύλες. Χαράζει εύκολα το κορούνδιο και είναι απαραίτητο στη βιομηχανία, ως κοπτικό και λειαντικό υλικό.

 

ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ

Δείχνει το βάρος του ορυκτού σε σχέση με ίσο όγκο νερού. Ο αλεξανδρίτης, για παράδειγμα, με πυκνότητα 3,73 είναι 3,73 φορές βαρύτερος από το νερό.

 

ΣΧΙΣΜΟΣ

Αν χτυπήσουμε ένα ορυκτό ή έναν πολύτιμο λίθο με σφυρί ή τα υποβάλλουμε σε πίεση, τότε μπορεί να διαχωριστούν κατά μήκος των πιο αδύναμων επιφανειών τους. Αυτό ονομάζεται σχισμός και η έκταση του ποικίλλει από ορυκτό σε ορυκτό.

Υπάρχουν τέσσερις τύποι σχισμού : ο τέλειος, ο σαφής, ο ασαφής και ο ανύπαρκτος.

Τα περισσότερα ορυκτά σπάνε και σχίζονται, κάποια όμως μόνο σπάνε.

 

ΘΡΑΥΣΜΟΣ

Όπως και στο σχισμό, αν χτυπήσουμε το ορυκτό με ένα βαρύ αντικείμενο, αυτό μπορεί να σπάσει. Αυτό ονομάζεται θραυσμός και χαρακτηρίζεται ως ακανόνιστος, κογχοειδής (σαν όστρακο), οδοντωτός ή ακανθώδης (με πριονωτές, ανώμαλες επιφάνειες).

 

ΧΡΩΜΑ

Αυτός είναι ένας από τους πιο εύκολους τρόπους διάγνωσης των ορυκτών και είναι συνήθως το πρώτο τεστ στο οποίο τα υποβάλλουμε. Εντούτοις, κάποια ορυκτά αλλάζουν χρώμα όταν έρχονται σε επαφή με άλλα στοιχεία : ο άργυρος, για παράδειγμα, μαυρίζει όταν εκτίθεται στον αέρα. Αλλά, όπως ο χαλαζίας και ο τουρμαλίνης, μπορούν να πάρουν διάφορα χρώματα. Στα Γνωρίσματα Ταξινόμησης προσθέτουμε μερικές φορές περισσότερες λεπτομέρειες για το χρώμα του ορυκτού. Μπορούμε δηλαδή να πούμε ότι είναι : αδιαφανές (το φως δεν το διαπερνά), διαφανές (το φως το διαπερνά και τα αντικείμενα από την άλλη πλευρά φαίνονται καθαρά), διαφώτιστα (το φως διαπερνά αλλά τα αντικείμενα από την άλλη πλευρά δεν φαίνονται καθαρά).

 

ΓΡΑΜΜΗ ΣΚΟΝΗΣ

Είναι το χρώμα που παίρνει το ορυκτό όταν κονιορτοποιείται. Αποκαλύπτεται, τρίβοντας ένα τραχύ δείγμα ορυκτού σ’ ένα κομμάτι λευκής αγυάλιστης πορσελάνης.

 

ΛΑΜΨΗ

Αναφέρεται στη λάμψη της επιφάνειας του ορυκτού ή του πολύτιμου λίθου. Η λάμψη των ορυκτών ποικίλλει και οι βασικοί χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούν οι γεωλόγοι είναι :

Υαλώδης : σαν γυαλί.

Αδαμαντώδης: σαν διαμάντι.

Ρητινώδης : κολλώδης.

Μαργαριτώδης : σαν μαργαριτάρι.

Μεταξώδης : με ακανόνιστα σχέδια σαν ίνες, κάτω από την επιφάνεια.

Ελαιώδης : υγρή ή γλοιώδης στην αφή.

Γεώδης : σαν χώμα.

 

ΦΩΤΑΥΓΕΙΑ

Μερικά ορυκτά, όταν εκτεθούν σε υπεριώδη ακτινοβολία ή σε ακτίνες Χ, εκπέμπουν ένα δικό τους χαρακτηριστικό φως. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται φωταύγεια.

μοιράστε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email
Close Menu

Μεγάλη προσφορά Ιουλίου

Μία μοναδική προσφορά για τους φίλους της σελίδας, για τον Ιούλιο! Κάθε Πέμπτη του Ιουλίου, μπορείτε να επιλέξετε μία συνεδρία ενεργειακής διάγνωσης των chakra ή μία συνεδρία κρυσταλλοθεραπείας ή συνεδρία ενεργειακής ανάγνωσης ταρώ, μόνο με 25€! Η διάρκεια της κάθε συνεδρίας είναι 40 λεπτά και το ραντεβού κανονίζεται κατόπιν συνεννόησης.

Κανονίστε τη συνεδρία σας τώρα, με ένα τηλέφωνο στο 6974455759