Shakila – Ιωάννα Μπράτη

Τα ορυκτά στη ζωή μας

Τα ορυκτά στη ζωή μας

(από την περιοδική εγκυκλοπαίδεια «Θησαυροί της Γης»)
Τεύχος 17 – Σελίδες 29-30

 

Έχουμε ήδη αναφερθεί στο κάρβουνο και στο πετρέλαιο, σημαντικές πηγές καυσίμων που προέρχονται από απολιθωμένη οργανική ύλη. Χωρίς αυτά, η σύγχρονη ζωή, ειδικότερα στον αναπτυγμένο κόσμο, θα ήταν εντελώς διαφορετική. Τώρα θα στρέψουμε την προσοχή μας σε μερικά από τα πιο κοινά υλικά καθημερινής χρήσης μέσα και γύρω από το μέσο νοικοκυριό, που προέρχονται από σχηματισμούς πετρωμάτων ή από μεμονωμένα ορυκτά. Με εξαίρεση την κιμωλία, όλα τα παραδείγματα που ακολουθούν εξάγονται από μη ζωικές (ανόργανες) ύλες.

 

ΜΠΕΪΚΙΝ ΠΑΟΥΝΤΕΡ

Όταν το μπέικιν πάουντερ θερμανθεί πάνω από τους 50ο C παράγει αέριο διοξείδιο του άνθρακα που κάνει τα κέικ να φουσκώνουν. Είναι διττανθρακική σόδα που παράγεται σήμερα συνθετικά, αλλά που βρέθηκε αρχικά στο ορυκτό τρόνα. Η διττανθρακική σόδα χρησιμοποιείται και στην ιατρική για την ελάττωση της υπερβολικής οξύτητας του στομάχου.

 

ΤΟΥΒΛΑ

Τα δομικά τούβλα φτιάχνονται από άργιλο και κατόπιν σκληραίνουν με το ψήσιμο τους σε ειδικό φούρνο που λέγεται κάμινος. Τα αργιλικά ορυκτά αποτελούν ένυδρες αργιλοπυριτικές ενώσεις με διάφορες ακαθαρσίες.

 

ΚΙΜΩΛΙΑ

Η κιμωλία αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο και μοιάζει με τον ασβεστόλιθο αλλά είναι πιο μαλακή. Αποτελείται κυρίως από κελύφη μικροσκοπικών ζώων που λέγονται τρηματοφόρα. Η κιμωλία χρησιμοποιείται για την Παρασκευή στόκου, γύψου, τσιμέντου και ασβέστη. Προφανώς η πιο γνωστή χρήση της είναι για τον μαυροπίνακα. Πιο σκληρές μορφές κιμωλίας χρησιμοποιούνται για την κατασκευή δομικών λίθων, ενώ τα φτωχά εδάφη με υψηλή περιεκτικότητα σε άργιλο «εξυγιαίνονται» με κιμωλία.

 

ΠΟΡΣΕΛΑΝΗ

Η πορσελάνη κατασκευάζεται από καολίνη που εξάγεται από τον καολινίτη, ένα αργιλικό ορυκτό. Βρίσκεται σε πολλές περιοχές, κυρίως στα Βρετανικά Νησιά, στη Δημοκρατία της Τσεχίας, στη Γαλλία και στις ΗΠΑ. Είναι σημαντική στην κεραμική και τη γλυπτική, καθώς και στην ιατρική όπου χρησιμοποιείται ως γαστρεντερικό απορροφητικό κι ως κατάπλασμα (χρησιμοποιείται για τη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος και για τη θεραπεία περιοχών με φλεγμονή).

 

ΑΛΑΤΑ ΕΠΣΟΜ

Τα άλατα Έπσομ αποτελούνται από θειικό μαγνήσιο και απαντώνται σε φυσική κατάσταση στα ορυκτά κιζερίτης και επομίτης. Χρησιμοποιούνται ως καθαρτικά κι υπάρχον στα φαρμακεία.

ΓΡΑΦΙΤΗΣ

Ο γραφίτης είναι μια από τις πολλές μορφές άνθρακα (όπως και το διαμάντι).

Είναι μαλακός, μαύρος και σχετικά ελαφρύς κι απαντάται φυσικά σε όλο τον κόσμο, ιδίως στην Κουμπρία της Αγγλίας, στη Μαδαγασκάρη, στη Σιβηρία, στη Σρι Λάνκα και στην πολιτεία της Νέας Υόρκης (ΗΠΑ). Χρησιμοποιείται για γραφή και σχέδιο. Οι γραφίτες στα σύγχρονα μολύβια είναι συνήθως συνθετικοί.

 

ΓΥΨΟΣ

Η γύψος αποτελείται από θειικό ασβέστιο με ένα προσαρτημένο μόριο νερού. Αυτή η μορφή περιγράφεται ως «ημιάνυδρο»  θειικό ασβέστιο. Όταν αναμειγνύεται με νερό, διαστέλλεται και σχηματίζει ένα σκληρό περίβλημα πλήρως ένυδρου θειικού ασβεστίου που χρησιμοποιείται για την αποκατάσταση των σπασμένων οστών.

 

ΕΛΑΦΡΟΠΕΤΡΑ (ΚΙΣΗΡΗ)

Η ελαφρόπετρα είναι ηφαιστειακό γυαλί που σχηματίστηκε από στερεοποιημένη λάβα.

Η πιο συμπαγής μορφή της συνιστά το εκρηξιγενές πέτρωμα ρυόλιθος. Έχει την ίδια χημική σύσταση με τον γρανίτη, αλλά πολύ χαμηλότερη πυκνότητα. : επιπλέει στο νερό.

Τα κενά που περιέχει οφείλονται σε φυσαλίδες αερίων που διέφυγαν κατά τη στερεοποίηση. Η κίσηρη χρησιμοποιείται για την αφαίρεση του σκληρού δέρματος κι άλλων μορφών σκλήρυνσης.

 

ΑΛΑΤΙ (ΜΑΓΕΙΡΙΚΟ)

Το αλάτι βρίσκεται σε όλες σχεδόν τις κουζίνες και χρησιμοποιείται ευρύτατα για να νοστιμεύει , να παστώνει και να συντηρεί τα τρόφιμα. Το αλάτι αποτελεί μέρος του αίματος, του ιδρώτα και των δακρύων. Κύριες βιομηχανικές χρήσεις του είναι στην παραγωγή νατρίου και χλωρίου και καυστικής ποτάσας (υδροξείδιο του νατρίου).

Το αλάτι αποτελεί το 80% περίπου της διαλυμένης στο θαλασσινό νερό ύλης κι είναι ευρύτατα κατανεμημένο σε στερεά κοιτάσματα, κυρίως του ορυκτού άλατος (αλίτη), από το οποίο εξάγεται η μεγαλύτερη ποσότητα μαγειρικού άλατος.

 

ΑΜΜΟΣ

Η άμμος είναι μικρά τεμαχίδια πετρώματος κι αποτελείται από χαλαρούς αποστρογγυλωμένους ή γωνιώδεις κόκκους διαμέτρου μεταξύ 0,06 και 2 χιλιοστών.

Οι μεγαλύτεροι κόκκοι χαρακτηρίζονται ως χαλίκια ή λίθοι. Το πιο άφθονο συστατικό της είναι ο χαλαζίας. Η άμμος χρησιμοποιείται για την παραγωγή τούβλων, τσιμέντου, γυαλιού και σκυροδέματος.

 

ΑΡΓΙΛΙΚΟΣ ΣΧΙΣΤΟΛΙΘΟΣ

Ο αργιλικός σχιστόλιθος είναι ένα λεπτόκοκκο πέτρωμα που σχηματίζεται με τη μεταμόρφωση των αργιλόλιθων. Ο σχιστόλιθος σχίζεται εύκολα κατά μήκος των δομικών γραμμών του σε λεπτές πλάκες: οι ασυνέχειες αυτές ονομάζονται επίπεδα σχιστότητα.

Οι καλύτερης ποιότητας πλάκες χρησιμοποιούνται για στέγαση.

ΟΝΗ ΤΑΛΚΗ (ΤΑΛΚ)

Η σκόνη τάλκη μπορεί να είναι λευκή, καστανή, ανοιχτοπράσινη ή γκρι. Είναι το πιο μαλακό ορυκτό (κατέχει το 1 στην κλίμακα Μος) και βρίσκεται στους σχηματισμούς μεταμορφωμένων πετρωμάτων. Χημικά ο τάλκης αποτελεί ένυδρο πυριτικό μαγνήσιο.

Όταν ο τάλκης απαντάται σε μεγάλους βόλους είναι γνωστός ως σαπουνόλιθος ή στεατίτης.

ΣΟΔΑ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

Η κοινή σόδα έχει προσαρτημένα δέκα μόρια κρυσταλλικού νερού. Όπως και το μπέικιν πάουντερ, παράγεται σήμερα συνθετικά, αλλά παλαιότερα παραγόταν από το ορυκτό τρόνα.  Χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό των ενδυμάτων, γιατί όταν προστίθεται στο νερό απλώνεται ομαλά αντί να σχηματίζει τα συνήθη σταγονίδια. Στη συνέχεια, κάνει το λίπος να διασπάται και να διαλύεται στο νερό και το κρατάει αιωρούμενο μέχρι να απομακρυνθεί με το καθάρισμα.

Χρησιμοποιείται επίσης στη φωτογραφία, στην κατασκευή γυαλιού και βερνικιών και ως προσθήκη στα τρόφιμα.

(Το έχουν διαβάσει 25 φορές, 1 το είδαν σήμερα)

Σχόλια

σχόλια

Close Menu