Shakila – Ιωάννα Μπράτη

Ορυκτά «τα παιδιά» του πλανήτη μας – 9ο μέρος

επιμέλεια: Πηνελόπη Καφάση

Λοιπές φυσικές ιδιότητες

  1. O μαγνητισμός είναι το φαινόμενο που εμφανίζουν ορισμένα ορυκτά όπως ο μαγνητίτης και ο ιλμενίτης, τα οποία είναι φυσικοί μαγνήτες.
  2. H ραδιενέργεια εμφανίζεται στα ορυκτά που περιέχουν ουράνιο, θόριο ή άλλα ραδιενεργά στοιχεία. Τα σπουδαιότερα ραδιενεργά στοιχεία είναι το ουράνιο, το θόριο, το ρουβίδιο, ο άνθρακας και το κάλιο. Από τα παραπάνω στοιχεία, το Κ είναι το συνηθέστερο ραδιενεργό στοιχείο στα διάφορα ορυκτά (βιοτίτη, μοσχοβίτη, κεροστίλβη) και ως εκ τούτου, χρησιμοποιείται εύκολα. Η μελέτη των ραδιενεργών ισοτόπων βοηθά και στον προσδιορισμό της προέλευσης του υλικού των πετρωμάτων (από μανδυακό π.χ. υλικό κ.λπ.), δεδομένου ότι τα υλικά αυτά έχουν διαφορετικές τιμές ισοτόπων.
  3. H διαλυτότητα στο νερό που παρατηρείται στον αλίτη καθώς και σε μερικά άλλα ορυκτά που χαρακτηρίζονται ακόμα και από την γεύση τους.
  4. O φθορισμός, ιδιότητα που έχουν ορισμένα ορυκτά να επανεκπέμπουν την ακτινοβολία που δέχονται, σε άλλο, όμως, μήκος κύματος.
  5. Ο πλεοχρωισμός είναι η ιδιότητα των κρυστάλλων ενός ορυκτού να εμφανίζουν διαφορετικό χρώμα όταν, φωτιζόμενοι με γραμμικά πολωμένο λευκό φως, απορροφούν το φως κατά διαφορετικό τρόπο προς διαφορετικές διευθύνσεις, έτσι ώστε να παρατηρούνται διαφορετικά χρώματα κατά μήκος (παράλληλα) και κάθετα στον οπτικό άξονα. Το φαινόμενο ονομάζεται πλεοχροϊσμός. Οι μοναξονικοί κρύσταλλοι, όπως ο τυρμαλίνης και η βήρυλλος δείχνουν δυο διαφορετικά χρώματα (διχροϊσμός). Οι διαξονικοί κρύσταλλοι όπως ο κοδιερίτης και ο κουνζίτης δείχνουν τρία διαφορετικά χρώματα (τριχροϊσμός). Ο πλεοχροϊσμός διακρίνεται σε ισχυρό, ευδιάκριτο και ισχνό. Ο πλεοχρωισμός δεν εμφανίζεται σε όλα τα ορυκτά, ιδιαίτερα απουσιάζει σε όσα έχουν ισχυρή συμμετρία, είναι δυνατόν να ενισχυθεί ή να μειωθεί ο πλεοχροϊσμός με προσεκτικό προσανατολισμό του κρυστάλλου σε σχέση με τους οπτικούς άξονες στην περίπτωση επεξεργασίας του.
  6. O χρωματισμός φλόγας αποτελεί και έναν από τους τρόπους αναγνώρισης των ορυκτών και στηρίζεται στην αντίστοιχη χαρακτηριστική ιδιότητα που εμφανίζουν τα στοιχεία (πυροχημική ανίχνευση): Όταν ένα ορυκτό τεθεί σε φλόγα φωταερίου, την χρωματίζει με χαρακτηριστικό χρώμα. Έτσι, τα ορυκτά του νατρίου χρωματίζουν την φλόγα κίτρινη (όπως συμβαίνει για όλες τις ενώσεις του νατρίου), του χαλκού πράσινη κτλ.

Μαγνητισμός (magnetism)

Τα ορυκτά όταν βρεθούν κάτω από την επίδραση μαγνητικού πεδίου επηρεάζονται κατά διαφορετικό τρόπο που εκφράζεται με την καλούμενη μαγνητική επιδεκτικότητα.

Ανάλογα με τη μαγνητική επιδεκτικότητά τους τα ορυκτά διακρίνονται σε σιδηρομαγνητικά, παραμαγνητικά και διαμαγνητικά.

Ο μαγνητισμός, ως ορυκτοδιαγνωστική ιδιότητα, έχει πρακτική σημασία μόνο για το μαγνητίτη και το μαγνητοπυρίτη, τα μόνα κοινά ορυκτά που έλκονται από ένα μικρό μαγνήτη χεριού.

Έχει όμως μεγάλη σημασία για το διαχωρισμό ορυκτών από μείγμα με τη βοήθεια του μαγνητικού διαχωριστή.

 

Φωταύγεια (luminescence)

Φωταύγεια είναι η ικανότητα ορισμένων κρυστάλλων τα οποία πυρακτώνονται να εκπέμπουν φως, η οποία όμως δεν είναι αποτέλεσμα πυράκτωσης δηλαδή μετατροπής της θερμικής ενέργειας σε φωτεινή, υπό την επίδραση ακτινοβολίας (ενέργειας). Η φωταύγεια, πρόσθετο βοηθητικό χαρακτηριστικό, οφείλεται σε ορισμένα ιχνοστοιχεία τα οποία δημιουργούν διαφορετικά χρώματα σε διαφορετικούς κρυστάλλους. Επειδή ένας πολύτιμος ή ημιπολύτιμος λίθος από μια περιοχή μπορεί να παρουσιάζει φωταύγεια και από άλλη τοποθεσία να μην παρουσιάζει φωταύγεια, η φωταύγεια μπορεί να βοηθήσει στον ακριβή προσδιορισμό της τοποθεσίας προέλευσής του.

Η πιο κοινή περίπτωση φωταύγειας είναι ο φθορισμός (fluorescence), δηλαδή η ιδιότητα που έχουν αρκετά ορυκτά να εκπέμπουν ορατό φως, όταν πάνω σε αυτά επιδράσει υπεριώδης (UV) ακτινοβολία. Κατά το φθορισμό η φωταύγεια παύει μόλις διακοπεί η προσπίπτουσα ακτινοβολία. Ο φθορισμός πήρε το όνομά του από το φθορίτη, ορυκτό στο οποίο παρατηρήθηκε πρώτα. Αλλά φθορίζοντα ορυκτά είναι ο σελίτης, ο βιλλεμίτης, ο ασβεστίτης, ο σκαπόλιθος, το διαμάντι κ.ά. Ο ανοικτοκύανος φθορισμός του φθορίτη αποδίδεται σε οργανική ύλη ή σε ιόντα σπανίων γαιών, ενώ ο φθορισμός του βιλλεμίτη και του ασβεστίτη σε ιόντα μαγγανίου. Ο φθορισμός είναι μια φυσική ιδιότητα μη προβλέψιμη με την έννοια ότι μπορεί να παρατηρηθεί σε ένα δείγμα ενός ορυκτού ενώ σε άλλα όμοια δείγματα από την ίδια περιοχή δεν εμφανίζεται.

Όταν η εκπομπή φωτός συνεχιστεί επί κάποιο χρονικό διάστημα μετά τη διακοπή της επίδρασης, τότε η ιδιότητα καλείται φωσφορισμός (phosphorescence). Ονομάστηκε έτσι από την γνωστή ιδιότητα του φωσφόρου.

Αλλά είδη φωταύγειας εκτός της φωτοφωταύγειας είναι η θερμοφωταύγεια, η τριβοφωταύγεια, η κρυσταλλοφωταύγεια, η ηλεκτροφωταύγεια και η βιοφωταύγεια.

 

 

2 ΤΡΟΠΟΣ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ

Δεν σχηματίζονται όλα τα ορυκτά με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένα είναι πρωτογενή, δηλαδή σχηματίζονται από την βαθμιαία κρυστάλλωση του μάγματος, όπως το διαμάντι ή τη δράση θερμών διαλυμάτων που επιδρούν σε μια μάζα πετρώματος (υδροθερμικός σχηματισμός). Άλλα είναι δευτερογενή και σχηματίζονται όταν παράγοντες όπως το οξυγόνο ή άλλα αέρια του αέρα, η υγρασία, τα υπόγεια ή επιφανειακά ύδατα, η θερμότητα του περιβάλλοντος επιδράσουν στα πρωτογενή ορυκτά και τα αλλοιώσουν (εξαλλοίωση ή οξείδωση). Υπάρχει και η κατηγορία των βιοορυκτών που αποτελείται από ορυκτά φτιαγμένα από ζωντανούς οργανισμούς όπως είναι τα στρείδια (δημιουργούν ανθρακικό ασβέστιο) και τα μαργαριτάρια. Άλλος ένας τρόπος σχηματισμού ορυκτών είναι η χημική καθίζηση σε υπέρκορο διάλυμα.

 

Μαργαριτάρια από την Ινδονησία  

 

Συνήθως δεν απαντάται ένα ορυκτό μόνο του: Εμφανίζεται μαζί με άλλα που έχουν παρόμοια χημική σύσταση ή προέρχονται από τον ίδιο παράγοντα σχηματισμού (παραγενέσεις). Στην περίπτωση αυτή γίνεται λόγος για ορυκτά που «σχετίζονται» μεταξύ τους, ενώ ορισμένες φορές γίνεται υποκατάσταση ενός στοιχείου στο κρυσταλλικό πλέγμα ενός ορυκτού από άλλο (συνήθως χημικά συγγενούς). Προκύπτει έτσι ένα «μίγμα» ορυκτών, οπότε αναφέρονται ως «παραμικτική σειρά».

 

Σχηματισμός των κρυστάλλων

Οι κρύσταλλοι δημιουργήθηκαν με τη δημιουργία της γης και συνεχίζουν να μεταμορφώνονται καθώς αλλάζει ο πλανήτης. Οι κρύσταλλοι είναι το DNA Της Γης, ένα χημικό αποτύπωμα της εξέλιξης της γης εδώ και εκατομμύρια χρόνια και φέρουν μέσα τους την ανεξίτηλη μνήμη των ισχυρών δυνάμεων που τους διαμόρφωσαν. Κάποιοι υπέστησαν απίθανες πιέσεις, άλλοι μεγάλωσαν σε διαμερίσματα βαθιά κάτω από τη γη, άλλοι βρίσκονται σε στρώματα, άλλοι δημιουργήθηκαν από σταγόνες – το κάθε τι από αυτά επηρέασε τις ιδιότητες τους και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν. Οποιαδήποτε μορφή και αν πάρουν, η κρυσταλλική δομή τους μπορεί να απορροφήσει, να διατηρήσει, να συγκεντρώσει και να μεταδώσει ενέργεια, κυρίως στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα κυμάτων.

 

Το κρυσταλλικό πλέγμα (Crystal Lattice)

Εξαιτίας των χημικών ακαθαρσιών, της ακτινοβολίας, των εκπομπών της γης και του ήλιου και του ακριβούς τρόπου σχηματισμού τους, κάθε μορφή κρυστάλλου έχει τη δική του προσωπική «νότα». Ένας κρύσταλλος δημιουργείται από μια σειρά ορυκτών και χαρακτηρίζεται από την εσωτερική του δομή. Ένα μεγάλο ή ένα μικρό δείγμα του ίδιου τύπου κρυστάλλου θα έχει ακριβώς την ίδια εσωτερική δομή, που μπορεί να αναγνωριστεί με τη βοήθεια ενός μικροσκοπίου.

Αυτό το μοναδικό γεωμετρικό κρυσταλλικό πλέγμα είναι το μέσο με το οποίο αναγνωρίζονται οι κρύσταλλοι και σημαίνει ότι ορισμένοι κρύσταλλοι, όπως για παράδειγμα ο αραγωνίτης, έχουν πολλές διαφορετικές εξωτερικές μορφές και χρώματα, σε σημείο μάλιστα που με μια πρώτη ματιά να μην μπορούμε να πιστέψουμε ότι πρόκειται για τον ίδιο κρύσταλλο. Εντούτοις, επειδή η εσωτερική δομή είναι η ίδια, ταξινομούνται ως ίδιος κρύσταλλος. Η δομή αυτή (και όχι το ορυκτό ή τα ορυκτά από τα οποία δημιουργήθηκαν) είναι το κρίσιμο στοιχείο για την ταξινόμηση των κρυστάλλων. Σε ορισμένες περιπτώσεις το ορυκτό περιεχόμενο διαφέρει ελαφρώς, δημιουργώντας τα διαφορετικά χρώματα στα οποία μπορεί να βρεθεί ένας κρύσταλλος.

Ένας αριθμός κρύσταλλων μπορεί να σχηματιστεί από το ίδιο ορυκτό ή συνδυασμό ορυκτών. Ένας κρύσταλλος είναι συμμετρικός γύρω από έναν άξονα. Τα κανονικά εξωτερικά του επίπεδα είναι μια έξωθεν έκφραση της εσωτερικής του τάξης. Κάθε ταιριαστή δυάδα πλευρών έχει ακριβώς τις ίδιες γωνίες. Η εσωτερική δομή είναι σταθερή και αναλλοίωτη.

Οι κρύσταλλοι δημιουργούνται με μια από τις πιθανές γεωμετρικές μορφές: τρίγωνα, παραλληλόγραμμα, εξάγωνα, ρόμβοι, ορθογώνια ή τραπέζια. Οι μορφές αυτές εμπλέκονται μεταξύ τους σε μια σειρά πιθανών σχημάτων κρυστάλλων. Όπως δηλώνει και το όνομα, ένας εξαγωνικός κρύσταλλος σχηματίζεται από εξάγωνα που δημιουργούν ένα τρισδιάστατο σχήμα. Μια συλλογή τετραγώνων σχηματίζει έναν κυβοειδή κρύσταλλο, τα τρίγωνα τους τριγωνικούς και τα ορθογώνια τετραγωνικούς, ενώ οι ρόμβοι σχηματίζουν έναν ορθορομβικό, τα τραπέζια έναν τριλκινικό και τα παραλληλόγραμμα έναν μονοκλονικό κρύσταλλο.

Στη καρδιά του κρυστάλλου υπάρχει ένα άτομο και τα συστατικά του μέρη. Ένα άτομο είναι δυναμικό, αποτελούμενο από σωματίδια που περιστρέφονται γύρω από ένα κέντρο που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση. Πρόκειται ουσιαστικά για μια μοριακή μάζα που «σιγοβράζει» καθώς πάλλεται σε μια συγκεκριμένη συχνότητα. Αυτή είναι που δίνει στον κρύσταλλο την ενέργειά του.

 

Ο φλοιός της γης

Η γη ξεκίνησε ως ένα σύννεφο αερίων κοσμικής σκόνης που στροβιλίζονταν και περιείχε τα βασικά υλικά των λίθων. Αυτό στη συνέχεια συμπυκνώθηκε σε μια λευκή κρούστα, πυρακτωμένη, τετηγμένη σφαίρα. Σταδιακά, ένα λεπτό στρώμα του τετηγμένου αυτού υλικού, το μάγμα, κρύωσε και δημιούργησε τον εσωτερικό φλοιό της γης. Μέσα στον μανδύα τον πλούσιο σε ορυκτά, αναδεύεται καυτό μάγμα και νέοι κρύσταλλοι σχηματίζονται.

Ορισμένοι κρύσταλλοι, όπως οι χαλαζίες, σχηματίζονται από αέρια και λιωμένα ορυκτά στον πυρήνα της γης. Έχοντας υποστεί υπερβολική θερμότητα, ανεβαίνουν στην επιφάνεια ωθούμενα από τις πιέσεις που δημιουργούνται από την κίνηση των τεκτονικών πλακών. Καθώς το καυτό αέριο φτάνει στον φλοιό και συναντάει συμπαγή βράχο ψύχεται και στερεοποιείται, μια διαδικασία αιώνων. Μεγάλοι κρύσταλλοι σχηματίζονται αν η διαδικασία είναι αργή και μικρότεροι αν είναι γρήγορη. Το σταμάτημα και η επανεκκίνηση της διαδικασίας φτιάχνει τους φασματικούς ή αυτοϊαθέντες κρυστάλλους. Αν είναι πολύ γρήγορη σχηματίζεται μια ουσία που μοιάζει με γυαλί, όπως ο οψιδιανός.

Άλλοι λίθοι σχηματίζονται όταν το μάγμα κρυώσει επαρκώς. Το πλούσιο σε ορυκτά διάλυμα που προκύπτει δημιουργεί κρυστάλλους όπως ο αραγονίτης και ο κουνζίτης. Όταν εισέρχεται σε ρωγμές σε περιβάλλοντες βράχους, το μείγμα μπορεί να κρυώσει πολύ αργά και να δημιουργήσει μεγάλους κρυστάλλους και γαιώδης, όπως ο χαλκιδόνιος και ο αμέθυστος.

Κρύσταλλοι όπως ο γρανάτης σχηματίζονται βαθιά μέσα στη γη, όταν λειώνουν τα ορυκτά και επανακρυσταλλοποιούνται υπό έντονη πίεση και υψηλή θερμοκρασία. Οι κρύσταλλοι αυτοί είναι γνωστοί ως μεταμορφικοί γιατί έχουν υποστεί χημική αλλαγή.

Ο ασβεστίτης και άλλοι ιζηματογενείς κρύσταλλοι σχηματίζονται από μια διαδικασία διάβρωσης. Όταν οι βράχοι της επιφάνειας σπάνε και νερό πλούσιο σε ορυκτά στάζει από τον βράχο. Τέτοιοι λίθοι εμφανίζονται συχνά σε στρώματα ως «βραχώδες υπόστρωμα». Άλλοι βρίσκονται συχνά κολλημένοι στο βραχώδες υπόστρωμα όπου σχηματίστηκαν, ή είναι ενωμένοι μεταξύ τους σε κροκαλοπαγή μορφή και είναι πιο μαλακοί. Αυτό το βραχώδες υπόστρωμα είναι γνωστό σαν «μήτρα».

 

Αραγωνίτης   Photo: Τριαντάφυλλος Σολδάτος

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Κουνζίτης και επεξεργασμένος κουνζίτης οβάλ με έδρες, Αφγανιστάν

http://www.gemin.eu/el/gallery58.htm

Ορυκτό, Χαλκηδόνιος Συλλέχθηκε στην Τυνησία το http://www.nhmc.uoc.gr/el/museum

 

Αμέθυστος

http://www.geo.auth.gr

 

3 ΟΝΟΜΑΤΟΔΟΣΙΑ

Τα περισσότερα ορυκτά έχουν ονομαστεί από παλιά είτε από τη θέση που πρωτοεντοπίστηκαν (π.χ. ατακαμίτης από την Ατακάμα της Χιλής) είτε από τα συστατικά τους (π.χ. σιδηροπυρίτης από τον περιεχόμενο σίδηρο), από το σχήμα των κρυστάλλων τους (π.χ. σταυρόλιθος), από τις λέξεις που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα κατά τις εμπορικές συναλλαγές (π.χ. τουρμαλίνης) είτε από τους ανθρώπους που τα ανακάλυψαν (π.χ. σερπιερίτης ή από ανθρώπους που οι ονοματοδότες ήθελαν να τιμήσουν                       (π.χ. τορμπερνίτης). Ορισμένες φορές το όνομα αποδίδεται λόγω της σύγχυσης με άλλα ορυκτά (π.χ. απατίτης).

 

Ατακαμίτης Σερπιερίτης Τορμπερνίτης

Ορυχείο La Farola, Copiapo, Atacama, Χιλή. Photo: Lou Perloff, The Photo-Atlas of Minerals

ΣΕΡΠΙΕΡΙΤΗΣ (ΛΑΥΡΙΟ)

Επαρχία Κατάνγκα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κογκό

Τα περισσότερα από τα ονόματα των πολύτιμων & ημιπολύτιμων λίθων αντανακλούν το χρώμα τους, το σχήμα τους ή και τα δύο και προέρχονται από Ελληνικές, Λατινικές, Αραβικές, Τουρκικές, Γερμανικές, Ισπανικές, Γαλλικές και ορισμένες Ασιατικές λέξεις (βασίζονται ως επί το πλείστον στην περιοχή που πρωτοεντοπίσθηκαν). Τα ονόματα και οι χημικοί τύποι των πολύτιμων και ημιπολύτιμων λίθων είναι αποδεκτά από τη Διεθνή Ονοματολογία και το γλωσσάριο των ορυκτών Fleischer Mandarino.

Όσα ονόματα είχαν καθιερωθεί στη βιβλιογραφία πριν το 1959 παρέμειναν και χαρακτηρίζονται «pre-IMA» ή «grandfathered«, ενώ αρμόδια για την ονοματοδοσία νέων ορυκτών ή τη μετονομασία ήδη γνωστών αρμόδια είναι η ΙΜΑ (International Mineralogical Association). Για το σκοπό αυτό η ΙΜΑ συγκροτεί επιτροπές (commissions), ομάδες εργασίας (workgroups) και συμβούλια (committees).

 

4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Τα ορυκτά ταξινομούνται με βάση τη χημική τους σύσταση, κυρίως αυτή των ανιόντων. Αυτό έγινε επειδή συνήθως τα ορυκτά συνίστανται από ένα μόνο ανιόν, ενώ είναι πολύ συνηθισμένο να συμμετέχουν πολλά διαφορετικά κατιόντα. Η κυριότερη και πιο διαδεδομένη ταξινόμηση ορυκτών είναι η ταξινόμηση κατά Dana.

  • Αυτοφυή στοιχεία

Είναι τα στοιχεία με σχετικά μικρή δραστικότητα που απαντούν ελεύθερα στη Φύση. Τέτοια είναι τα μέταλλα χρυσός, ο άργυρος, ο χαλκός, ο λευκόχρυσος (και τα μέταλλα της ομάδας του) και ορισμένα αμέταλλα, όπως ο άνθρακας και το θείο.

  • Θειούχα

Ως κύριο ανιόν συναντάται το θείο, όπως στο σιδηροπυρίτη, στο σφαλερίτη, στο γαληνίτη κτλ. Στην ομάδα θειούχων περιλαμβάνονται και τα ορυκτά που ως ανιόν έχουν τα στοιχεία αρσενικό, σελήνιο και τελλούριο.

  • Αλογονούχα

Είναι τα ορυκτά που ως βασικό ανιόν έχουν κάποιο από τα αλογόνα (φθόριο, χλώριο, βρώμιο, ιώδιο). Συνήθως είναι ετεροπολικές ενώσεις και ως κατιόν περιέχουν ελαφρά μέταλλα (νάτριο, κάλιο, ασβέστιο κτλ. Παραδείγματα είναι ο αλίτης, ο φθορίτης κτλ.

  • Οξείδια

Ως ανιόν περιέχουν «στοιχειακό» οξυγόνο (όχι ενωμένο υπό μορφή ρίζας). Παραδείγματα είναι ο αιματίτης, ο ιλμενίτης κτλ.

  • Υδροξείδια

Ως κύριο ανιόν περιέχουν τη ρίζα του υδροξυλίου. Παραδείγματα είναι ο μπρουσίτης, ο γιββσίτης κτλ.

  • Ανθρακικά

Ως κύριο ανιόν περιέχουν την ανθρακική ρίζα. Γνωστότερα ορυκτά αυτής της ομάδας είναι ο ασβεστίτης και ο δολομίτης. Λόγω ομοιότητας στη δομή των ριζών, στην ομάδα αυτή κατατάσσονται και τα ορυκτά με ανιόν τη νιτρική ρίζα (νιτρικά).

  • Θειικά

Τα ορυκτά αυτά έχουν ως κύριο ανιόν τη θειική ρίζα SO4-2. Χαρακτηριστικό ορυκτό αυτής της ομάδας η γύψος. Λόγω ομοιότητας δομής σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται και τα βολφραμικά, που περιέχουν τη ρίζα WO4-2.

  • Φωσφορικά

Περιέχουν την – τετραεδρικής δομής- φωσφορική ρίζα. Γνωστότερο ορυκτό αυτής της ομάδας είναι ο απατίτης. Λόγω ομοιότητας δομής των αντίστοιχων ριζών στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονται τα αρσενικικά και βαναδινικά.

  • Βορικά

Περιέχουν ως ανιόντα είτε την – επίπεδης τριγωνικής δομής ή την – τετραεδρικής δομής. Χαρακτηριστικότερο ορυκτό είναι ο βόρακας.

  • Πυριτικά

Ίσως η πολυπληθέστερη ομάδα ορυκτών. Περιέχουν την τετραεδρικής δομής ρίζα SiO4-2, η οποία μπορεί να σχηματίσει πολλαπλά συνδεδεμένα μεταξύ τους τετράεδρα με μια μορφή πολυμερισμού. Ανάλογα με τον τρόπο διάταξης των πολλαπλών ριζών, τα πυριτικά ορυκτά διακρίνονται στις εξής υποομάδες:

  • Φυλλοπυριτικά
  • Νησοπυριτικά (απλά τετράεδρα)
  • Ινοπυριτικά (διπλή και απλή αλυσίδα τετραέδρων)
  • Κυκλοπυριτικά (δακτύλιοι τετραέδρων
  • Σωροπυριτικά (διπλά τετράεδρα)
  • Τηκτοπυριτικά (πλαίσια τετραέδρων)

 

5 ΔΙΑΔΟΣΗ

 Δεν είναι όλα τα ορυκτά το ίδιο διαδεδομένα στην επιφάνεια ή στο υπέδαφος της Γης. Ορισμένα είναι ιδιαίτερα άφθονα, όπως π.χ. ο ασβεστίτης, άλλα είναι ιδιαίτερα σπάνια, όπως, π.χ. ο γαδολινίτης, ο αδάμας κτλ. Η σπανιότητά τους μπορεί να οφείλεται είτε στη χημική τους σύσταση (π.χ. ορυκτά των σπανίων γαιών) είτε στον τρόπο σχηματισμού τους (π.χ. διαμάντι).

Περιοχές όπου ανευρίσκονται ορυκτά σε εκμεταλλεύσιμες ποσότητες ονομάζονται ορυχεία ή, λιγότερο ορθά, μεταλλεία.

Ασβεστίτης  Βραζιλία Γαδολίνιο Διαμάντι
     

 

 

6 ΧΡΗΣΕΙΣ

 Οι χρήσεις των ορυκτών είναι γνωστή από την αρχή της Ιστορίας του ανθρώπου. Χρησιμοποιήθηκαν όπως και σήμερα, ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, τους αποδόθηκαν και χρήσεις που σήμερα έχουν καταργηθεί, όπως, π.χ., η χρήση μαγνησίτη για την καταπολέμηση της υπερχλωρυδρίας (κοινώς καούρας) του στομάχου κ.τ.λ., ενώ χρησιμοποιήθηκαν και ως παρασιτοκτόνα (θείο), χρήση που γίνεται, σε περιορισμένο βαθμό, και σήμερα.

Σε όποιο μέρος της γης κι αν ζούμε, κάθε φορά που τρώμε, πίνουμε, πλένουμε ή πλενόμαστε, γράφουμε, ζωγραφίζουμε, μαγειρεύουμε, ταξιδεύουμε, ή απλά καθόμαστε στην εστία του σπιτιού μας, μεταχειριζόμαστε χρήσιμα ορυκτά που έχουν εξορυχθεί και υποστεί κατάλληλη επεξεργασία.

Τα ορυκτά αποτελούν σημαντική πρώτη ύλη για τη βιομηχανία. Από αυτά παράγονται, σε μικρή ή μεγάλη κλίμακα, όλα τα χημικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή αντικειμένων τόσο για την καθημερινή ζωή όσο και για ειδικές χρήσεις. Για παράδειγμα, από αιματίτη και ιλμενίτη παράγονται σίδηρος και τιτάνιο, από γαληνίτη παράγεται μόλυβδος, από σιδηροπυρίτη παρασκευάζεται θειικό οξύ, ενώ άλλα ορυκτά χρησιμοποιούνται απευθείας ως έχουν σε βιομηχανικές εφαρμογές, όπως ο μπεντονίτης, και ονομάζονται βιομηχανικά ορυκτά.

Μεγάλος αριθμός ορυκτών χρησιμοποιούνται σήμερα στην προστασία του περιβάλλοντος και γενικότερα σε περιβαλλοντικές εφαρμογές. Εντούτοις υπάρχουν ορυκτά που η εξόρυξή τους είτε η βιομηχανική τους επεξεργασία κρύβουν  κινδύνους για τον άνθρωπο καθότι περιέχουν ιχνοστοιχεία ή βαρέα μέταλλα τα οποία μπορούν να συγκεντρωθούν στο νερό, στο έδαφος ή στα φυτά, και να έχουν τοξικές επιδράσεις στο περιβάλλον, στους ανθρώπους και στα ζώα.

Εκτός από την ευρεία χρήση τους ως πρώτων υλών, λόγω της ομορφιάς που παρουσιάζουν πολλά από αυτά, αλλά και της μεγάλης σκληρότητάς τους, χρησιμοποιούνται ως πολύτιμοι λίθοι, όπως το ζαφείρι, το σμαράγδι, το διαμάντι κ. ά. στην κοσμηματοποιία ή ως υλικά κατασκευής διακοσμητικών αντικειμένων (ημιπολύτιμοι λίθοι), όπως ο φθορίτης, ο οπάλιος, ο μαλαχίτης κ. ά.

 

Cameo «Ποσειδών».

Jasper. Ekaterinburg, 1830.

Μουσείο Ερμιτάζ

άνθος Παίωνας από λευκό χρυσό ρουμπίνια και διαμάντια.

Van Cleef & Arpels 1937

χρυσό και σμαράγδια άριστης ποιότητας. Διάσταση 19,3 cm x 6 cm.

Μουσείο Ερμιτάζ

κρίνος με ζαφείρια, parure ζαφείρι, γαμήλιο δώρο στην κόρη του Φραγκίσκου Ι της Αυστρίας, όταν παντρεύτηκε τον αυτοκράτορα της Γαλλίας Ναπολέοντα Ι
       

Ακόμη και ορυκτά που είναι, λόγω σκληρότητας, θραύσης ή διαλυτότητας (ορισμένες φορές και ραδιενέργειας) ακατάλληλα για αυτές τις χρήσεις, γίνονται αντικείμενα συλλογής από συλλέκτες, καθώς παρουσιάζουν πολύ όμορφους κρυσταλλικούς σχηματισμούς, ποικιλία χρωμάτων (ορισμένες φορές έντονων) και διαφάνειας.

Σχόλια

σχόλια

Close Menu
Scroll Up