Κρυσταλλικά Συστήματα

(από την περιοδική εγκυκλοπαίδεια «Θησαυροί της Γης»)

 

ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΤΕΥΧΟΣ 2)

 

Τα ορυκτά υπάρχουν σε όλα τα σχήματα και μεγέθη. Όσο και να κονιοποιηθούν, διατηρούν αυτά τα ξεχωριστά σχήματα.

 

Οι εσωτερικές δομές ή κρυσταλλικά συστήματα των ορυκτών είναι ένας από τους πιο ενδιαφέροντες τομείς της ορυκτολογίας. Λόγω της πολυπλοκότητας του θέματος, και για να μπορέσουμε να εξηγήσουμε τη βασική έννοια του όρου, θα εξετάσουμε το κρυσταλλικό σύστημα ενός από τα πιο κοινά ορυκτά της Γης, του μαγειρικού άλατος.

Ο ΣΧΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ

Αν κοιτάξουμε από κοντά – με φακό ή γυμνό μάτι – χονδρόκοκκο μαγειρικό άλας, θα δούμε ότι οι κόκκοι του είναι μυτεροί και έχουν σχήμα τετραγωνικό. (Για σύγκριση, η άμμος έχει στρογγυλούς κόκκους).

Αν αλέσουμε το αλάτι σε λεπτή σκόνη και το κοιτάξουμε πάλι, παρατηρούμε ότι κάθε μικροσκοπικός κόκκος έχει διατηρήσει το ίδιο χαρακτηριστικό σχήμα : γωνιώδες και τετραγωνικό- αλλά πολύ μικρότερο.

Αυτό το χαρακτηριστικό, που το έχουν πολλά ορυκτά, λέγεται σχισμός. Επιτρέπει στα ορυκτά όταν κομματιάζονται και αλέθονται σε μικρότερα κομμάτια να διατηρούν το κανονικό γεωμετρικό σχήμα τους. Στα Γνωρίσματα Ταξινόμησης στη σειρά Θησαυροί της Γης, αναφέρεται ο σχισμός κάθε εξεταζόμενου ορυκτού. Περιγράφεται ως τέλειος, σαφής, ασαφής ή ανύπαρκτος. Μερικά ορυκτά π.χ. ο οπάλιος, δεν έχουν σχισμό. Αυτό σημαίνει ότι ή σπάζουν και σχηματίζουν διαφορετικά κρυσταλλικά σχήματα όταν αλεστούν ή ότι δεν είχαν αρχικά κρυσταλλικό σχήμα. Τέτοια ορυκτά σπανίζουν. Τα πιο πολλά έχουν σχισμό.

ΔΟΜΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ

Αν αλέσουμε το αλάτι σε πάρα πολύ μικροσκοπικούς κόκκους, θα φτάσουμε στο μικρότερο δυνατό μόριο αλατιού. Αυτό λέγεται δομική μονάδα και θα έχει το ίδιο ακριβώς κυβικό σχήμα με το αρχικό.

ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΟ ΠΛΕΓΜΑ

Τα ορυκτά αποκτούν και διατηρούν τα σχήματα τους επειδή τα μικροσκοπικά άτομα που αποτελούν τα συστατικά τους μέρη είναι και αυτά διευθετημένα κατά το ίδιο σχήμα.

Τα σώματα τα οποία είναι φτιαγμένα με πλέγμα σαν και αυτό λέγονται στερεά ή κρύσταλλοι. Με ελάχιστες εξαιρέσεις (όπως ο οπάλιος) όλα τα ορυκτά έχουν κρυσταλλικό πλέγμα και το καθένα έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για το δικό του πλέγμα. Δυστυχώς, δεν είναι όλα τα κρυσταλλικά συστήματα τόσο απλά όσο του αλατιού. Μερικά κρυσταλλικά συστήματα είναι τόσο περίπλοκα που πρέπει να τα αποκρυπτογραφήσουμε με ακτίνες Χ.

 

ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Υπάρχουν εφτά κύρια κρυσταλλικά συστήματα. Μπορεί στο καθένα να υπάρξουν πολλά διαφορετικά σχήματα και μορφές, αλλά όλα συνδέονται με το σχήμα του αρχικού τους κρυσταλλικού συστήματος.

ΚΥΒΙΚΟ

Κρύσταλλοι ουσιαστικά κυβόσχημοι, σαν το ζάρι με έξι έδρες ισόπλευρες. Μπορεί επίσης να είναι οκτάεδροι ή δωδεκάεδροι. Παράδειγμα: ο πυρίτης, το αλάτι, ο χαλκοπυρίτης και ο πυρολουσίτης.

ΜΟΝΟΚΛΙΝΟ

Από τα πιο κοινά κρυσταλλικά συστήματα. Οι γειτονικές έδρες δεν έχουν το ίδιο μήκος, πλάτος ή ύψος. Παράδειγμα : η γύψος.

ΤΡΙΚΛΙΝΕΣ

Το λιγότερο συμμετρικό από τα κρυσταλλικά συστήματα. Καμία έδρα δεν έχει τις ίδιες διαστάσεις με τις άλλες και καμία έδρα δεν σχηματίζει ορθές γωνίες με τις άλλες. Παράδειγμα: ο αξινίτης.

ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΟ

Αυτή η μορφή είναι πιο επιμήκης από τον κύβο. Οι κρύσταλλοι έχουν τρεις έδρες σε ορθές γωνίες η μία με την άλλη, αλλά μονάχα δύο έχουν ίσες διαστάσεις. Παράδειγμα: το ιδόκραστο (βεζουβιανός), ο χρυσός, ο άργυρος και ο χαλκός.

ΟΡΘΟΡΟΜΒΙΚΟ

Αυτό το σύστημα έχει πεπλατυσμένες έδρες που μοιάζουν με επιφάνεια τραπεζιού. Οι τρεις έδρες είναι  άνισες, αλλά όλες είναι σε ορθή γωνία μεταξύ τους. Παράδειγμα : ο βαρύτης.

ΕΞΑΓΩΝΙΚΌ ΚΑΙ ΤΡΙΓΩΝΙΚΟ

Αυτά τα δύο συστήματα πάνε συχνά μαζί λόγω της ομοιότητας των σχημάτων τους.

Εξαγωνικοί κρύσταλλοι είναι σαν κύβοι, με αιχμηρές πυραμίδες σε κάθε βάση.

Παράδειγμα : η βήρυλλος. Οι τριγωνικοί κρύσταλλοι μοιάζουν με τους εξαγωνικούς, αλλά καθορίζονται συνήθως με λιγότερη σαφήνεια. Παράδειγμα : ο χαλαζίας. Μην περιμένεις πάντοτε ότι τα δείγματα που θα βρεις στις εκδρομές σου θα δείξουν με σαφήνεια ένα αναγνωρίσιμο κρυσταλλικό σχήμα.

 

μοιράστε

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on print
Share on email
Close Menu