Πιο γειωμένες, πιο πρακτικές, πιο αληθινές
Η εποχή που διανύουμε μοιάζει να μας δοκιμάζει σε κάτι περισσότερο ουσιαστικό από την ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε συνεχώς. Μας δοκιμάζει στην αντοχή, στη γείωση και κυρίως στην ικανότητα να επιστρέφουμε στο κέντρο μας όταν όλα γύρω μας διεκδικούν την προσοχή και την ενέργειά μας.
Για χρόνια, η κοινωνία μάς εκπαίδευσε σε δεξιότητες προβολής. Να δείχνουμε, να εκθέτουμε, να αποδεικνύουμε, να παρουσιάζουμε συνεχώς μια εκδοχή του εαυτού μας προς τα έξω. Όμως το νευρικό σύστημα έχει μνήμη και αυτή η μνήμη είναι πλέον κουρασμένη. Η συνεχής επίδειξη, ακόμη και η θετική, ζητά και καταναλώνει περισσότερα από όσα φαίνονται. Απαιτεί διαθεσιμότητα, εγρήγορση, σύγκριση, προσαρμογή. Ζητά να είμαστε συνεχώς εκεί έξω.
Και τι δίνει πίσω; Πολλές φορές λίγα likes, κενά βλέμματα, μια στιγμιαία επιβεβαίωση χωρίς πραγματική θρέψη.
Ίσως λοιπόν αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα δεν είναι να φωνάξουμε πιο δυνατά, αλλά να μάθουμε να παραμένουμε σταθεροί στις αξίες μας.
Το νευρικό σύστημα επιβαρύνεται από την παρατεταμένη υπερδιέγερση, ακόμη κι όταν αυτή δεν προέρχεται από έναν άμεσο κίνδυνο αλλά από τον τρόπο ζωής μας, τη συνεχή έκθεση, την πίεση, τη φιλοδοξία και την ανάγκη να ανταποκρινόμαστε διαρκώς σε απαιτήσεις. Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για μόνιμη έκθεση ούτε για συνεχή αξιολόγηση.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται ένα ακόμη βαθύτερο ερώτημα, πόσο αυθεντικά ζούμε τη ζωή μας και πόσο συχνά την παρουσιάζουμε; Όταν η ζωή μετατρέπεται σε παράσταση, το σώμα πληρώνει τον λογαριασμό και η ψυχή σταδιακά αδειάζει από όραμα.
Χρειαζόμαστε λιγότερο θέαμα και περισσότερη ουσιαστική παρουσία.
Το περιττό συνεχίζει να γοητεύει, αλλά η λάμψη του έχει αρχίσει να ξεθωριάζει. Ό,τι δεν έχει ρίζα δύσκολα αντέχει στη διάρκεια, ό,τι γίνεται υπερβολικό χάνει σταδιακά την επιρροή του και ό,τι δεν έχει κέντρο διασκορπίζεται. Η υπερβολή των λόγων, των εικόνων, των στόχων και των υποσχέσεων αρχίζει να κουράζει, γιατί ο άνθρωπος έχει κουραστεί να καταναλώνει αδιάκοπα πράγματα που διεγείρουν την προσοχή του χωρίς να τον θρέφουν ουσιαστικά.
Ίσως γι’ αυτό αρχίζουμε να αναζητούμε ξανά το απλό, το σταθερό, το αληθινό, εκείνο που είναι λιγότερο θεαματικό αλλά περισσότερο ανθεκτικό.
Η έλλειψη οράματος εξαντλεί
Υπάρχει μια παρεξήγηση, νομίζουμε ότι το άγχος προέρχεται μόνο από την πίεση. Στην πραγματικότητα, η απουσία νοήματος μπορεί επίσης να γίνει βαθιά εξαντλητική. Όταν δεν ξέρεις γιατί κάνεις κάτι, μπορεί να συνεχίζεις να κινείσαι, να εργάζεσαι και να προσπαθείς, αλλά η προσπάθεια δεν συνδέεται με έναν εσωτερικό προσανατολισμό.
Ο Viktor Frankl τοποθέτησε το νόημα στο κέντρο της ανθρώπινης ύπαρξης. Η ανάγκη να γνωρίζουμε για ποιον λόγο συνεχίζουμε, δημιουργούμε, εργαζόμαστε και αγωνιζόμαστε δεν είναι μια αφηρημένη φιλοσοφική πολυτέλεια. Αποτελεί ένα βαθύτερο σημείο προσανατολισμού.
Γι’ αυτό ίσως δεν χρειαζόμαστε περισσότερα projects, περισσότερα σχέδια και ακόμη περισσότερες υποχρεώσεις. Χρειαζόμαστε έναν καθαρότερο λόγο ύπαρξης πίσω από αυτά που ήδη επιλέγουμε να κάνουμε.
Επιστροφή στο κέντρο – σύνδεση με τον πυρήνα
Δεν μιλάμε για απόσυρση από τη ζωή. Μιλάμε για επανατοποθέτηση μέσα σε αυτήν.
Το κέντρο δεν είναι απλώς μια ιδέα. Είναι βίωμα. Είναι εκείνο το σημείο μέσα μας που δεν χρειάζεται διαρκώς επίδειξη και επιβεβαίωση, που δεν οργανώνει την αξία του μέσα από τη σύγκριση με τους άλλους.
Στην ψυχολογία βάθους, η έννοια του κέντρου μπορεί να συνδεθεί με τον Εαυτό (Self) και όχι μόνο με το Εγώ. Με εκείνο το βαθύτερο σημείο της προσωπικότητας γύρω από το οποίο η ψυχική ζωή μπορεί σταδιακά να αποκτήσει μεγαλύτερη συνοχή.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες που χρειαζόμαστε σήμερα, να μάθουμε να κρατάμε την ενέργειά μας συγκεντρωμένη αντί να τη διασκορπίζουμε παντού.
Δεν χρειαζόμαστε μόνο πρόγραμμα και θεαματικούς στόχους
Δεν λέω να μην υπάρχουν στόχοι. Λέω να μην είναι το μόνο πράγμα.
Αν η ζωή οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από πλάνα, λίστες, deadlines και επιτεύγματα, χωρίς παράλληλη εσωτερική καλλιέργεια, το αποτέλεσμα μπορεί να γίνει γνώριμο, γρήγορη εξάντληση και η παράξενη αίσθηση ότι, ενώ κάνουμε συνεχώς πράγματα, κάτι ουσιαστικό εξακολουθεί να λείπει.
Ίσως λοιπόν, δίπλα στην ερώτηση Τι θέλω να πετύχω; χρειάζεται να τοποθετήσουμε μερικές ακόμη: Τι με στηρίζει; Τι με κρατά υγιή; Πού χάνεται η ενέργειά μου χωρίς λόγο; Τι τρέφει πραγματικά τον πυρήνα μου;
Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις μπορεί να αποδειχθούν πολύ σημαντικότερες από ακόμη μία λίστα στόχων.
Εσωτερική καλλιέργεια: η ξεχασμένη δεξιότητα
Η εσωτερική καλλιέργεια δεν είναι κάποια υπερβολική πολυτέλεια. Είναι δομική ανάγκη. Σημαίνει να γνωρίζεις πότε χρειάζεται να σταματήσεις, να αναγνωρίζεις τα όρια του σώματός σου, να μη νιώθεις υποχρεωμένος να εξηγείς συνεχώς τον εαυτό σου και να επενδύεις σε σχέσεις που δεν σε αποστραγγίζουν.
Σημαίνει επίσης να μπορείς να παρατηρείς τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα σου και να αναρωτιέσαι ποια από αυτά εξακολουθούν να σε υπηρετούν και ποια απλώς συνεχίζονται επειδή κάποτε έμαθες να ζεις έτσι.
Η συνειδητότητα εδώ δεν είναι άλλη μία απαίτηση αυτοβελτίωσης. Είναι ένας τρόπος να μη ζούμε τη ζωή μας αποκλειστικά μέσα από αυτοματισμούς που ποτέ δεν επιλέξαμε συνειδητά.
Πώς θα κρατηθούμε υγιείς;
Όχι με υπεράνθρωπη προσπάθεια, αλλά με επιλογές. Με λιγότερο θόρυβο και περισσότερη ακρόαση, με μεγαλύτερο σεβασμό στον προσωπικό μας ρυθμό και με επιστροφή σε εκείνα που μπορούν πραγματικά να αντέξουν στον χρόνο.
Η υγεία δεν είναι ένταση, είναι ρυθμός και μάλιστα ο εσωτερικός ρυθμός μας.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες της εποχής μας, να μπορούμε να ζούμε χωρίς να εξαντλούμε τον εαυτό μας για να αποδείξουμε ότι ζούμε.
Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τη φιλοδοξία, τη δημιουργία, την εξέλιξη ή την επιθυμία να προχωρήσουμε. Χρειάζεται όμως να ξαναβρούμε τη σχέση τους με τον πυρήνα μας. Να μπορούμε να διακρίνουμε τι πραγματικά θέλουμε από αυτό που μάθαμε ότι πρέπει να θέλουμε, τι μας εξελίσσει από αυτό που απλώς μας κρατά απασχολημένους και τι μας θρέφει από αυτό που απλώς μας κάνει ορατούς.
Ίσως τελικά αυτό που αξίζει περισσότερο να καλλιεργήσουμε δεν είναι η εικόνα μας, αλλά ο πυρήνας που μας κρατά όρθιους όταν τα φώτα σβήνουν.
Η πραγματική δύναμη δεν είναι πάντα αυτό που φαίνεται. Είναι αυτό που αντέχει.