Στην Ελλάδα ο σαμπούκος έχει την κοινή ονομασία κουφοξυλιά, αλλά και αφροξυλιά ή ζαμπούκος. Η κουφοξυλιά είναι ένα από τα πιο μυστηριώδη φυτά της ευρωπαϊκής και ελληνικής λαϊκής παράδοσης. Για αιώνες θεωρούνταν φυτό συνδεδεμένο με τα περάσματα, τη μετάβαση, τον θάνατο, την προστασία αλλά και τον αόρατο κόσμο. Σε πολλές παραδόσεις θεωρείται ότι ανήκει στα ιερά φυτά.
Στην ευρωπαϊκή λαογραφία η κουφοξυλιά συνδέθηκε έντονα με τις νεράιδες, τα πνεύματα και τις γυναίκες του άλλου κόσμου. Στη Σκανδιναβική παράδοση πίστευαν πως μέσα στο δέντρο κατοικούσε ένα θηλυκό πνεύμα, η Elder Mother. Πριν κόψουν κλαδιά από κουφοξυλιά ζητούσαν άδεια από το πνεύμα του φυτού, διαφορετικά θεωρούσαν ότι θα έφερνε ατυχία στην οικογένειά τους. Όμως τη φύτευαν κοντά στα σπίτια τους για προστασία από κακόβουλες επιρροές.
Η κουφοξυλιά σχετίστηκε ιδιαίτερα με τη μετάβαση γιατί ανθίζει και καρποφορεί σε περιόδους αλλαγής της φύσης. Τα άνθη της είναι λευκά και λεπτεπίλεπτα, ενώ οι καρποί της βαθιά σκούροι, σχεδόν μαύροι. Αυτή η αντίθεση λευκού και μαύρου, κατά επέκταση φωτός και σκότους, την έκανε σύμβολο του κύκλου της ζωής και του θανάτου.
Στην ελληνική παράδοση εμφανίζεται σε λαϊκές πρακτικές προστασίας αλλά και σε τελετουργίες για ξεμάτιασμα. Σε ορισμένες περιοχές πίστευαν ότι μπορούσε να απορροφήσει την αρνητική ενέργεια εάν έκαιγαν αποξηραμένα άνθη του, ενώ άλλοι κρεμούσαν κλωνάρια του φυτού πίσω από την εξώπορτα ή κοντά σε παράθυρο μόνα τους η δεμένα με κόκκινη κλωστή μαζί με σκόρδο και δάφνη, γιατί πιστεύοντας ότι κόβει τη βαριά ενέργεια και δεν αφήνει το κακό μάτι να περάσει μέσα στο σπίτι.
Επίσης σε ορισμένα χωριά έβαζαν μικρό κλαδί κάτω από το στρώμα ή δίπλα στο μαξιλάρι παιδιών που ξυπνούσαν με τρόμο τη νύχτα. Πίστευαν ότι απορροφά την ταραχή τους και τα προστατεύει από της δυσμενές αόρατες παρουσίες.
Μια άλλη πρακτική, ήταν να βράζουν άνθη κουφοξυλιάς και με το νερό να ραντίζουν το κατώφλι του σπιτιού ή τα χέρια και το πρόσωπο του ανθρώπου που θεωρούσαν φορτωμένο ενεργειακά σαν ένα είδους εξαγνιστικού λουτρού.
Το φυτό όμως εχει πολλές θεραπευτικές χρήσεις. Τα άνθη της χρησιμοποιούνται σε αφεψήματα για κρυολογήματα, γρίπη, βήχα και πυρετό. Έχει αντιφλεγμονώδεις, αντιιικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες, γεγονός που την καθιστά ιδανικό βότανο για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ οι καρποί της θεωρούνταν τονωτικοί. Παρ’ όλα αυτά, η κουφοξυλιά δεν αντιμετωπιζόταν ποτέ σαν ένα απλό θεραπευτικό βότανο. Κουβαλούσε πάντα μια αίσθηση σεβασμού και μυστήριου.
Σε συμβολικό επίπεδο, η κουφοξυλιά συνδέεται με τις περιόδους όπου ο άνθρωπος αλλάζει ταυτότητα, εμβαθύνει στον εαυτό του και κάνει μια βαθιά υπαρξιακή ανασκόπηση. Αντιπροσωπεύει τη φάση όπου κάτι παλιό πεθαίνει ώστε να γεννηθεί κάτι νέο. Εκείνες τις περιόδους όπου ο άνθρωπος βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Δεν είναι πια αυτό που ήταν, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη αυτό που θα γίνει. Άλλη μια φορά βλέπουμε το φως και το σκοτάδι που αντιπροσωπεύει η κουφοξυλιά. Ίσως γι’ αυτό εμφανίζεται τόσο συχνά σε μύθους και παραδόσεις που σχετίζονται με τον κάτω κόσμο, τη σοφία και τη μύηση.
Σε ορισμένες αποκρυφιστικές παραδόσεις θεωρείται φυτό που βοηθά στην επαφή με το ασυνείδητο και τα όνειρα. Όχι με έναν ελαφρύ, χαριτωμένο τρόπο, αλλά φέρνοντας στην επιφάνεια ξεχασμένα ή καταπιεσμένα κομμάτια της ψυχής και του ασυνείδητου.
Υπάρχει μια παλιά δοξασία που λέει ότι όποιος κοιμηθεί κάτω από κουφοξυλιά μπορεί να λάβει μηνύματα από αλλά πεδία η ακόμα και από τους νεκρού, ίσως γι’ αυτό κάποιοι τη θεωρούσαν επικίνδυνη, επειδή πίστευαν ότι ανοίγει περάσματα σε άλλους κόσμους. Δεν έχει τόσο ηλιακή ενέργεια. Είναι συνδεδεμένο περισσότερο με το φεγγάρι. Είναι πιο ονειρικό, πιο συνδεδεμένο με τη σκιά και το μυστήριο.
Η κουφοξυλιά δημιουργεί μια παράξενη έλξη. Ίσως επειδή συμβολίζει τη διαδικασία της μεταμόρφωσης, το διάστημα της τριβής όπου η ψυχή διαπραγματεύεται με το σκοτάδι και το φως της. Εκείνη την ιερή στιγμή όπου όλα σωπαίνουν και βαθαίνουν.