Ένας αρχαίος ινδικός μύθος για την επιθυμία, την απληστία και την ελευθερία της ψυχής
Στην αρχαία Ινδία, εκεί όπου οι θεοί μπορούσαν ακόμη να περπατούν ανάμεσα στους ανθρώπους και τα πολύτιμα πετράδια θεωρούνταν φορείς ουράνιων δυνάμεων, υπήρχε ένας λίθος που η λάμψη του συναγωνιζόταν το φως του Ήλιου. Τον ονόμαζαν Συαμαντάκα και, σύμφωνα με την παράδοση, είχε τη δύναμη να παράγει χρυσό και να χαρίζει ευημερία.
Ο λίθος αυτός ανήκε αρχικά στον Σούρια, τον θεό Ήλιο, ο οποίος αποφάσισε να τον προσφέρει στον Σατρατζίτ, έναν άνθρωπο που τον τιμούσε με βαθιά αφοσίωση. Όταν εκείνος επέστρεψε στην πόλη Ντβάρακα φορώντας τον πολύτιμο λίθο στον λαιμό του, η ακτινοβολία του ήταν τόσο εκτυφλωτική, ώστε οι κάτοικοι πίστεψαν πως ο ίδιος ο Ήλιος είχε κατέβει στη γη.
Όμως ο άνθρωπος, όταν αποκτά κάτι εξαιρετικά πολύτιμο, δεν γίνεται απαραίτητα σοφότερος. Μερικές φορές συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Αρχίζει να πιστεύει πως η αξία εκείνου που κατέχει αποτελεί και απόδειξη της δικής του ανωτερότητας.
Έτσι συνέβη και με τον Σατρατζίτ. Το θεϊκό δώρο μετατράπηκε σταδιακά σε αντικείμενο προσκόλλησης. Όταν ο Κρίσνα πρότεινε να προσφερθεί ο λίθος στον βασιλιά για το καλό του βασιλείου, εκείνος αρνήθηκε. Δεν μπορούσε να αποχωριστεί αυτό που θεωρούσε πλέον αποκλειστικά δικό του.
Κάποια ημέρα, ο αδελφός του, ο Πρασένα, φόρεσε τον Συαμαντάκα και ξεκίνησε για κυνήγι. Δεν επέστρεψε ποτέ. Ένα λιοντάρι τον σκότωσε και πήρε τον λίθο, ώσπου αργότερα ο μυθικός βασιλιάς των αρκούδων, ο Τζαμπαβάν, σκότωσε το λιοντάρι και μετέφερε τον θησαυρό στη σπηλιά του.
Ο Σατρατζίτ, αγνοώντας τα γεγονότα, κατηγόρησε τον Κρίσνα ότι δολοφόνησε τον αδελφό του για να αποκτήσει τον λίθο. Η καχυποψία είχε πλέον καταλάβει τη θέση της εμπιστοσύνης και ο φόβος της απώλειας είχε μετατρέψει την ευλογία σε κατάρα.
Ο Κρίσνα, θέλοντας να αποκαταστήσει την αλήθεια, ακολούθησε τα ίχνη του χαμένου άνδρα και έφτασε στη σπηλιά του Τζαμπαβάν. Ύστερα από μια μακρά αναμέτρηση, ο μυθικός βασιλιάς αναγνώρισε τη θεϊκή του φύση και του παρέδωσε τον Συαμαντάκα.
Όταν ο Κρίσνα επέστρεψε, έδωσε τον λίθο πίσω στον Σατρατζίτ, αποδεικνύοντας την αθωότητά του. Εκείνος, συνειδητοποιώντας το σφάλμα του, θέλησε να του προσφέρει τον πολύτιμο θησαυρό. Ο Κρίσνα όμως αρνήθηκε να τον κρατήσει.
Και ίσως σε αυτή την άρνηση να κρύβεται ολόκληρη η σοφία του μύθου.
Γιατί ο Συαμαντάκα δεν είναι απλώς μια ιστορία για ένα μαγικό πετράδι. Είναι μια αλληγορία για την ανθρώπινη επιθυμία και την παράδοξη σχέση μας με όσα θεωρούμε πολύτιμα. Ο Σατρατζίτ πίστεψε πως κατέχοντας ένα κομμάτι από το φως του Ήλιου αποκτούσε και κάτι από τη θεϊκή του δύναμη. Δεν αντιλήφθηκε όμως ότι όσο περισσότερο προσπαθούσε να κρατήσει το φως αποκλειστικά για τον εαυτό του, τόσο περισσότερο σκοτείνιαζε ο εσωτερικός του κόσμος.
Ο λίθος φυσικά δεν δημιούργησε την απληστία, ούτε τη δυσπιστία. Απλώς έγινε η αφορμή να αποκαλυφθούν όσα ήδη υπήρχαν μέσα του.
Αυτή είναι ίσως και η βαθύτερη συμβολική διάσταση των πολύτιμων λίθων στις αρχαίες παραδόσεις. Δεν αποτελούν μόνο αντικείμενα ομορφιάς ή πλούτου, αλλά συχνά γίνονται σύμβολα των ανθρώπινων επιθυμιών, των φόβων και των εσωτερικών μας αντιφάσεων.
Ο Συαμαντάκα, είναι ένας μυθικός λίθος που συνδέεται με τη φωτεινή δύναμη του Σούρια. Μέσα από την ιστορία του μας υπενθυμίζει ότι η αφθονία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την κατοχή και ότι η αληθινή δύναμη δεν βρίσκεται πάντοτε σε όσα μπορούμε να αποκτήσουμε.
Πόσες φορές, άλλωστε, δεν έχουμε πιστέψει πως ένα αντικείμενο, μια επιτυχία, μια σχέση ή μια κοινωνική αναγνώριση θα μας προσφέρει επιτέλους την ολοκλήρωση που αναζητούμε; Και πόσες φορές, μόλις το αποκτήσουμε, ανακαλύπτουμε ότι η χαρά της απόκτησης παραχωρεί τη θέση της στον φόβο μήπως το χάσουμε;
Ίσως η ουσιαστική αλχημεία να αρχίζει ακριβώς εκεί, όταν κατανοούμε πως η αξία μας δεν αυξάνεται με όσα συγκεντρώνουμε, ούτε μειώνεται με όσα αποχωριζόμαστε.
Ο Κρίσνα δεν αρνήθηκε τον Συαμαντάκα επειδή περιφρονούσε την ομορφιά ή τον πλούτο. Στη συμβολική ανάγνωση της ιστορίας, τον αρνήθηκε επειδή δεν χρειαζόταν να κατέχει το φως για να αναγνωρίζει τη δική του φύση.
Και αυτή είναι μια σκέψη που διασχίζει τους αιώνες, από τους αρχαίους ναούς της Ινδίας μέχρι τον σύγχρονο άνθρωπο, που εξακολουθεί να αναζητά την ευτυχία σε όσα μπορεί να αποκτήσει.
Shakila Ioanna Brati